October 20, 2004

Embassy of the United States of America
Belgrade

Ambassador of the United States of America
Michael C. Polt

Address to the American Chamber of Commerce of Serbia and Montenegro

Members of the Chamber, ladies and gentlemen - good afternoon; and thank you for inviting me here today.

I would like to talk to you about hopes and opportunities -- about hard work and hard choices. I want to talk about what is at the core of U.S. policy in this country, because I think that our policy is often misunderstood or misconstrued. The United States wants to see a Serbia and Montenegro that is stable, prosperous and strong. Let me be even clearer: we want this country - and its people - to succeed. A successful Serbia and Montenegro means a success for U.S. policy in this country and this region.

I am concerned that you can still too often hear the old Milosevic-era refrain of some "Western conspiracy" to keep the Serbs down. A pragmatic, rational analysis of U.S. and European interests in Serbia and Montenegro and the Balkans shows that nothing is further from the truth. An unstable and economically depressed Serbia and Montenegro - and the political and social problems that flow from such a situation - run directly counter to U.S. and European interests.

Let me share with you a little diplomatic secret, and quote directly from my Embassy's planning document that guides our policy in this country: "Our Mission's overall objective is to help make the process of democratic transition, and the development of a strong market-based economy, take place as quickly as possible so that Serbia and Montenegro can fully integrate into all Euro-Atlantic institutions."

SO LET'S TALK FIRST ABOUT HOPES AND HARD WORK:

We Americans don't pretend to hold the answers on how to complete this transition in your country. The people of Serbia and Montenegro are the best judges of that. And you have overwhelmingly decided that what you seek first and foremost is economic progress, an improved standard of living, jobs, and a better future for your children. In Serbia - most recently, by electing Boris Tadic President earlier this year, you declared that you see that better future in partnership with Europe and the United States. We agree. That is why I made supporting economic development, job creation and the strengthening of the rule of law the top priority of our Embassy when I arrived here.

Of course, the United States has already been involved in building economic prosperity and strengthening democratic institutions in Serbia and Montenegro for the last four years. Since October 5, 2000, the people of the United States have invested nearly one billion dollars in supporting Serbia and Montenegro's development through our assistance programs and debt relief. Approximately 230 million of this has been directly devoted to facilitating economic reform, with the aim of igniting growth and creating jobs.

I have visited U.S. projects such as farms that raise snails for export in Vojvodina and power stations to improve the infrastructure in southern Serbia. I have met with long-time unemployed in the distant village of Oslare and city officials in nearby Jagodina. The appeal of the people is the same everywhere: They want jobs – they want a better future. And that is what we want for them. We share these concerns because we are certain that a more economically secure Serbia and Montenegro - whose citizens have good jobs and bright prospects for the future - will be a stronger political and economic partner for the United States, and for its neighbors.

It is with this conviction that we have recently undertaken a comprehensive review of all of our assistance programs. Our goal is to see how we can focus our program even more on helping to turn hopes into reality in this country.

Fundamental to Serbia and Montenegro's prosperity is creating an economic environment that facilitates business activity and investment that will expand growth, exports and especially employment. Such an environment must have economic stability, an effective body of modern laws that provide simple and transparent rules for businesses, and an efficient, reliable and honest system of justice that fairly and consistently enforces these laws.

A good deal of U.S. resources are devoted to helping to create this kind of environment, so that business people like you can create the prosperity that will benefit all of this country’s citizens. We are providing assistance to simplify tax policies and procedures; strengthen the banking system and the legal regime needed to expand access to credit; create a more efficient bankruptcy process, and to improve the commercial courts.

We also recognize that during this time of transition, businesses and individuals need help, either getting started, or enhancing their ability to compete on the world market. We have already established a successful three-year program called the Serbian Enterprise Development Project. This program strives to help companies to increase, and capitalize on export opportunities, and thereby lay the foundation for greater exports and employment. The world has become integrated economically, so businesses must compete globally. Promoting Serbian competitiveness will generate sustained increases in productivity, resulting in more higher-paying jobs that will generally boost living standards and lead to greater prosperity for all.

But we want to do still more to support the biggest source of growth and job creation in any economy -- medium, small, and micro-enterprises. Over the last three years, U.S. experts have been working with the local communities in Serbia to build democracy and to improve civic, political, and economic infrastructure nationwide through the Community Revitalization through Democratic Action Project - CRDA for short. Small business training, improved access to information, and equipment grants have enabled significant numbers of rural residents to enter or re-enter markets. We have now re-named CRDA to CRDA-E (E for economy) to signal that we intend to focus our strong nationwide community network on activities that support economic development and job creation.

One sector where U.S. assistance is making an economic difference is in agriculture. Serbia was traditionally a very strong producer and exporter of agricultural commodities and processed foods. Prior to the conflicts and economic destruction under Milosevic, Serbia's trade in these goods just with the U.S. was four to five hundred million dollars per year. Today Serbia's agricultural exports to the U.S. are less than 4 million dollars. The international market and Serbian industry have changed dramatically in the intervening years. But we are assisting Serbia in regaining its prominent position as a major agricultural exporter in the region.

Our activities include food safety programs and assistance with updating regulations to meet international laws and standards. These efforts will enable Serbia to meet its trading partners’ import requirements, and thus to expand exports. The higher the exports, the more jobs and revenues for farmers.

Last month, Serbian Minister of Agriculture Ivana Dulic-Markovic inaugurated a new Market Information System. This program will provide information on supply and demand and prices for fruits, vegetables and livestock. Access to such information will allow even small farmers to make more informed decisions when planting or selling their products. This maximizes their incomes.

These are just a few examples of the kinds of excellent cooperative programs we are undertaking to build prosperity.

SO NOW A FEW WORDS ABOUT OPPORTUNITIES AND HARD CHOICES

The United States wants to help, but we can only do so if the people of Serbia and Montenegro act on their choice to move toward the European Union and trans-Atlantic alliances and commit themselves to the political, economic, and societal values that are the bedrock of these institutions. State Union, republic and local governments must look beyond partisan politics and act swiftly to pass and implement reform laws. Government, business and civil society must work together to cure the cancer of corruption. Groups like the AmCham must press hard for the realization of a more welcoming environment for investment. And most importantly, the people of this country have to believe that they can have an impact against entrenched interests and corrupt practices, and build a brighter future through the combination of their individual efforts.

The leaders of this country are challenged to choose whether or not to take equally resolute action to remove the main political obstacle that prevents us from taking full advantage of bilateral and multilateral economic and other opportunities. Their choices will determine whether this country will benefit or lose out on the promise of Euro-Atlantic integration. This obstacle -- as you all know -- is the lack of fulfillment of the country's obligation toward the International War Crimes Tribunal.

I know that people are tired of hearing about this topic. I am tired of having to talk about it, believe me. But frustration with the discussion of the war crimes issue won't make it go away. This is not simply a talking point for diplomats and politicians, but for all of Serbia and Montenegro, and for Americans and Europeans alike. The failure to remove this obstacle has not only real political and moral costs, but tangible economic costs as well.

One of my diplomatic colleagues described the situation well when he addressed this same group in February of this year. He said: “For too long, the people of Serbia have suffered and fallen behind those elsewhere in the region due to the misguided policies of a few, and the legacy of their actions.” Lifting the yoke of this legacy is a moral choice, a choice of values. Beyond the pragmatic elements of "Realpolitik" are the universal values of the sanctity of human life and of the human spirit. These values are not American, not European, and not Serbian, but global. The Hague is important not because it extracts retribution for abominable acts, but because it reaffirms these values as the underpinning of civilized behavior throughout the world.

Living these values is the right thing to do. Not living up to these values endangers our humanity as well as our physical welfare. For Serbia, this has had Euro for Euro, Dollar for Dollar, and Dinar for Dinar consequences. You know that this year, because Secretary Powell was unable to certify that Serbia was meeting its international commitments, Serbia lost more than 20 million dollars in U.S. assistance funds. Much of what we were not able to do was in the area of supporting Serbia's economic development.

What you may not know, is that because of this political obstacle, Serbia is also ineligible to benefit from substantial new development assistance resources being made available through the new United States Millennium Challenge Account. This fund is designed to eventually disperse $ 5 billion to support eligible countries that show a demonstrated commitment to good governance and reform. Serbia could potentially benefit. Regrettably, it could not do so now.

Our Embassy will continue to work hard to minimize the impact on people-to-people relations between the United States and the good people of Serbia within the limits of our laws. The difficult reality, however, is that the loss of U.S. assistance funds is just a fraction of what Serbia is losing. Serbia's failure to fully meet its international commitments hurts most of all by contributing to investor uncertainty about Serbia's political direction and long-term economic potential. This costs Serbia in terms of investment lost to other countries. After all, the biggest thing an investor looks for is whether his partner will fulfill his commitments -- in all areas. Frankly, for Serbia there is some doubt. That makes potential investors nervous and hesitant. It also elevates political risk, which causes interest rates on credit to be higher for Serbian businesses than they should be.

I recently had the opportunity to meet with members of the Board of Directors of the European Bank for Reconstruction and Development, who were visiting Belgrade. One of the things we discussed was how much economic potential there is in Serbia and Montenegro, but also how that potential remains largely unrealized due to unfinished business on the political and economic reform fronts.

The EBRD's basic function is to support investment into the riskier economic environments in transition countries. EBRD's total project portfolio in Serbia is just 500 million Euro, reflective of low investor interest. Compare that, for example, to Romania – which has a clear and strong recent record of international cooperation - where the EBRD has been able to commit 2.3 billion Euros, helping to leverage a total Foreign Direct Investment stock of 11.2 billion dollars.

FDI is an especially powerful development tool because it spurs economic growth and development by transferring knowledge and technology, creating jobs, boosting productivity, enhancing competitiveness and stimulating entrepreneurship In my country, we know this first-hand. The United States is the second largest destination for foreign direct investment after China. The positive power of FDI is well demonstrated by the U.S. economy. In 2002, U.S. affiliates of foreign companies employed 5.4 million people, accounting for 5% of total U.S. private sector employment. On the other side, in 2002, companies abroad with majority U.S. ownership employed 8.2 million workers and provided 116.7 billion dollars in capital investment. Bottom line: FDI is good for the economy and creates jobs. This is true in the U.S. And it is true in Serbia and Montenegro.

However, it is a fact that this country is attracting significantly less investment than its neighbors. Serbia and Montenegro captured only 8% of all foreign direct investments in Southeast Europe in the last ten years. And very little new job-creating "Greenfield" investment.

The Institute of International Finance forecast global FDI at 225 billion dollars this year. With the right political and economic environment, Serbia and Montenegro could capture much more of this pie.

You in the AmCham are well aware that the United States is the single largest source of FDI in the Serbian economy. Despite the serious challenges, U.S. companies have invested over 1 billion dollars in Serbia since October 2000, representing 42% of total FDI from all countries.

I am pleased to say that U.S. investment has already had a significant positive impact on the Serbian economy in a very short period of time. US investments have already produced significant, tangible benefits that have directly affected the lives of tens of thousands of citizens of this country. For instance, U.S. Steel and Phillip Morris alone support 10,600 high quality jobs in Serbia. Local economic experts have noted that the bulk of the increase in Serbia's exports recorded this year is due to better performance in sectors where U.S. companies have invested. For example, Serbia's exports increased by some 275 million dollars in the first half of 2004. One third of this increase, or 87 million dollars, was due to a large increase in iron and steel exports resulting from increased production following US Steel's acquisition of Sartid. The improved performance of U.S. Steel Serbia and other companies that have received US investment has also been an important driver behind the 7% increase in industrial production recorded so far this year. Just think what the United States and Serbia and Montenegro could achieve together if we remove existing political obstacles and increase the pace of economic reform.

As an American, I am by nature an optimist. And I am very much an optimist when it comes to the proud and deserving people of this country. There is good reason for this vote of confidence when one peels away the layers of political inertia. Serbia and Montenegro has the same location on the current edge of the European Union that was the magnet for the huge investment inflows that spurred the economies of recent new EU entrants. This country is home to a strong, well educated and talented people. Labor rates are very favorable. And the list goes on.

The people of the United States want to be your partner in realizing a bright future. Leadership can create the necessary conditions for success. The AmCham is one such leader.

Thank you again for letting me share my views. Puno hvala.

Ambassador Polt addresses the audience

Ambasador Polt se obraća prisutnima

Audience

Gosti

20. oktobar 2004.

Ambasada Sjedinjenih Američkih Država
Beograd

Obraćanje ambasadora Sjedinjenih Američkih Država
Majkla K. Polta
Američkoj privrednoj komori Srbije i Crne Gore
Beograd, Srbija i Crna Gora

Članovi Komore, dame i gospodo – dobar dan i hvala vam što ste me danas pozvali ovde.

Želeo bih da vam govorim o nadama i mogućnostima – o napornom radu i teškim odlukama. Želim da govorim o suštini američke politike u ovoj zemlji jer smatram da se naša politika često pogrešno shvata ili pogrešno tumači. Sjedinjene Države žele da vide stabilnu, uspešnu i jaku Srbiju i Crnu Goru. Dozvolite mi da budem još jasniji – želimo da ova zemlja – i njen narod – budu uspešni. Uspešna Srbija i Crna Gora znači uspeh američke politike u ovoj zemlji i regionu.

Zabrinjava me što se još uvek previše često čuje poznati refren iz Miloševićevog doba o « zaveri zapada» da se Srbi pokore. Pragmatična, racionalna analiza američkih i evropskih interesa u Srbiji i Crnoj Gori i na Balkanu pokazuje da je ovo potpuno suprotno istini. Nestabilna i ekonomski slaba Srbija i Crna Gora – kao i politički i društveni problemi koji nastaju u takvim prilikama – u direktnoj su suprotnosti sa američkim i evropskim interesima.

Dozvolite mi da sa vama podelim malu diplomatsku tajnu i da citiram plan moje ambasade kojim se rukovodimo kada se radi o našoj politici u ovoj zemlji: «Ukupni cilj naše misije je da pomognemo da se proces demokratske tranzicije i razvoj jake, tržišne ekonomije ostvare što je moguće brže tako da se Srbija i Crna Gora potpuno integrišu u sve evroatlantske institucije.»....

DAKLE, PRVO ĆEMO GOVORITI O NADAMA I NAPORNOM RADU:

Mi Amerikanci ne smatramo da imamo sve odgovore za okončavanje tranzicije u vašoj zemlji. Narod Srbije i Crne Gore je u tom smislu najbolji sudija. A jasno je da ste odlučili da su vaši primarni ciljevi ekonomski napredak, poboljšanje životnog standarda, radna mesta i bolja budućnost za vašu decu. Srbija se izjasnila – a poslednji primer za to je nedavni izbor Borisa Tadića za predsednika–da vidi bolju budućnost u partnerskom odnosu sa Evropom i Sjedinjenim Državama. Mi se s tim slažemo. Zbog toga sam odredio da podrška ekonomskom razvoju, otvaranju novih radnih mesta i jačanju vladavine prava budu najviši prioritet naše ambasade kad sam došao ovde.

Naravno, Sjedinjene Države su već četiri godine uključene u izgradnju ekonomskog prosperiteta i jačanje demokratskih institucija u Srbiji i Crnoj Gori. Od 5. oktobra 2000. godine narod Sjedinjenih Država je investirao gotovo milijardu dolara u podršku razvoja Srbije i Crne Gore kroz naše programe pomoći i otpisivanje dugova. Od ovog iznosa je oko 230.000.000 direktno namenjeno olakšavanju ekonomske reforme s ciljem da se započne nagli rast i stvaranje radnih mesta.

Posetio sam američke projekte kao što su farme za uzgoj puževa za izvoz u Vojvodini i električne centrale namenjene poboljšanju infrastrukture u južnoj Srbiji. U zabačenom selu Oslare sam upoznao ljude koji već dugo nisu zaposleni, u obližnjoj Jagodini sam sreo opštinske zvaničnike. Ljudi svuda traže isto. Žele posao – žele bolju budućnost. I to je ono što i mi njima želimo. Ovo je i naša briga jer smo sigurni da će ekonomski sigurnija Srbija i Crna Gora – čiji građani imaju dobre poslove i perspektive za svetlu budućnost – biti snažniji politički i ekonomski partner Sjedinjenih Država i svojih suseda.

Upravo zato što smo u ovo uvereni, odnedavno detaljno pregledamo sve naše programe za pomoć. Naš cilj je da vidimo kako možemo da naš program usmerimo još više na to da pomognemo da u ovoj zemlji nade postanu stvarnost.

Za prosperitet Srbije i Crne Gore je osnovno da se stvori ekonomsko okruženje koja olakšava poslovnu delatnost i investiranje koje će povećati rast, izvoz i naročito zapošljavanje. Takvo okruženje mora imati ekonomsku stabilnost, delotvoran skup modernih zakona koji pružaju jednostavna i transparentna pravila za poslovanje i efikasan, pouzdan i častan sudski sistem koji pošteno i dosledno sprovodi ove zakone.

Dobar deo američkih sredstava namenjen je za pomoć stvaranju ovakve vrste okruženja, tako da poslovni ljudi kao što ste vi mogu da kreiraju povoljne uslove od kojih će korist imati svi građani ove zemlje. Mi obezbeđujemo pomoć u uprošćavanju poreske politike i procedura, jačanju bankarskog sistema i pravnog režima koji je neophodan da bi se povećao pristup kreditima, stvaranju efikasnijeg stečajnog procesa i poboljšanju trgovinskih sudova.

Takođe shvatamo da u periodu tranzicije, i preduzećima i pojedincima treba pomoć, ili na samom početku ili za povećanje konkurentnosti na svetskom tržištu. Već smo osnovali uspešan trogodišnji program pod nazivom Projekat za razvoj srpskih preduzeća. Ovaj program nastoji da pomogne preduzećima da rastu i iskoriste izvozne mogućnosti i tako postave osnovu za veći izvoz i zapošljavanje. Svet se ekonomski integrisao tako da se kompetitivnost preduzeća odvija na globalnom nivou. Poboljšanje srpske kompetitivnosti će generisati održivi porast produktivnosti, koji će za rezultat imate bolje plaćena radna mesta što će generalno podići životni standard i dovesti do povećanja opšteg prosperiteta.

Međutim, mi želimo da uradimo još više da bismo podržali najveće izvore razvoja i otvaranja radnih mesta u svakoj privredi, a to su srednja, mala i mikropreduzeća. Poslednje tri godine, američki eksperti rade sa lokalnim zajednicama u Srbiji na izgradnji demokratije i poboljšanju civilne, političke i ekonomske infrastrukture u celoj državi u okviru Projekta «Revitalizacija zajednice kroz demokratsku akciju» ili skraćeno CRDA. Obuka malih preduzeća, bolji pristup informacijama i donacije za opremu, omogućili su značajnom broju seoskog stanovništva da uđu ili da se ponovo pojave na tržištu. Sada smo CRDA preimenovali u CRDA-E (gde E označava ekonomiju) čime signaliziramo svoju nameru da našu jaku mrežu zajednica u celoj zemlji usredsredimo na aktivnosti koje podržavaju ekonomski razvoj i stvaranje radnih mesta.

Poljoprivreda je sektor gde je američka pomoć od ekonomskog značaja. Srbija je tradicionalno veoma jak proizvođač i izvoznik poljoprivrednih proizvoda i prehrambenih prerađevina. Pre sukoba i ekonomskog kolapsa pod Miloševićem, promet ovih proizvoda koji je Srbija imala samo sa Sjedinjenim Državama iznosio je četristo do petsto miliona dolara godišnje. Danas Srbija u oblasti poljoprivrede izvozi u Sjedinjene Države manje od četiri miliona dolara. Međunarodno tržište i srpska industrija su se dramatično promenili u međuvremenu. Ali, mi pomažemo Srbiji da ponovo zauzme istaknuto mesto kao glavni poljoprivredni izvoznik u regionu.

Naše aktivnosti uključuju programe za proizvodnju bezbedne hrane i pomoć pri osavremenjivanju propisa da bi se zadovoljili međunarodni zakoni i standardi. Ovi napori će omogućiti Srbiji da zadovolji uvozne zahteve trgovinskih partnera i tako poveća izvoz. Veći izvoz za poljoprivrednike znači više radnih mesta i veće prihode.

Prošlog meseca, srpska ministarka poljoprivrede Ivana Dulić-Marković je uvela novi sistem tržišnih informacija. Ovaj program će pružiti informacije o ponudi i potražnji kao i cenama voća, povrća i stoke. Pristup takvim informacijama će omogućiti malim poljoprivrednicima da na osnovu bolje obaveštenosti donose odluke o sadnji ili prodaji svojih proizvoda. To će maksimalno uvećati njihove prihode.

Ovo su samo neki primeri odličnih zajedničkih programa koje preduzimamo da bismo izgradili prosperitet.

A SADA NEKOLIKO REČI O MOGUĆNOSTIMA I TEŠKIM ODLUKAMA

Sjedinjene Države žele da pomognu, ali mi to možemo da uradimo jedino ukoliko narod Srbije i Crne Gore radi u skladu sa svojom odlukom da ide ka Evropskoj uniji i transatlantskim savezima i posveti se političkim, ekonomskim i društvenim vrednostima koje su osnovna načela ovih institucija. Državna zajednica, republičke i lokalne uprave moraju da gledaju iznad pristrasne politike i brzo rade na donošenju i sprovođenju reformskih zakona. Vlada, poslovni svet i građansko društvo moraju da rade zajedno da bi izlečili «rak» korupcije. Grupe kao što je Američka privredna komora moraju da vrše pritisak da bi se stvorilo bolje okruženje za investicije. A, što je najvažnije, narod ove zemlje mora da veruje da može da utiče na utvrđene interese i lošu praksu, i gradi svetliju budućnost udruživanjem individualnih napora.

Lideri ove zemlje su pozvani da odluče da li će preduzeti jednako odlučnu akciju da uklone glavnu političku prepreku koja nas sprečava da potpuno iskoristimo bilateralne i multilateralne ekonomske i druge mogućnosti, ili ne. Njihov izbor će odlučiti da li će ova zemlja imati koristi ili štete od obećanih evroatlantskih integracija. Ova prepreka – kao što možda znate – jeste neispunjavanje državnih obaveza prema Međunarodnom sud za ratne zločine.

Svestan sam da je narodu dosadilo da sluša o ovoj temi. I meni je dosadilo da govorim o tome, verujte mi. Ali frustracija razgovorom o ratnim zločinima neće učiniti da ova tema nestane. Ovo jednostavno nije predmet razgovora diplomata i političara, nego i cele Srbije i Crne Gore, kako Amerikanaca tako i Evropljana. Neuspeh u uklanjanju ove prepreke ima ne samo realnu političku i moralnu, nego i opipljivu ekonomsku cenu.

Jedan moj kolega diplomata je dobro opisao situaciju u obraćanju ovoj istoj grupi februara ove godine. On je rekao: «Veoma dugo narod Srbije trpi i kaska za ostalima u regionu zbog toga što je nekolicina vodila pogrešnu politiku i zbog posledica onoga što su radili». Dizanje jarma ovih posledica je moralni izbor, izbor vrednosti. Iznad pragmatičnih elemenata «Realpolitik» stoje univerzalne vrednosti svetinje ljudskog života i ljudskog duha. Ove vrednosti nisu američke, ni evropske niti srpske, nego globalne. Hag je važan ne zato što određuje kaznu za užasna dela, nego zbog toga što afirmiše ove vrednosti kao osnovu civilizovanog ponašanja u celom svetu.

Živeti u skladu sa ovim vrednostima je ono što treba da se radi. Zanemarivanje ovih vrednosti ugrožava kako našu čovečnost tako i naše fizičko blagostanje. Za Srbiju ovo je imalo posledice evro za evro, dolar za dolar, dinar za dinar. Znate da je ove godine, pošto sekretar Pauel nije mogao da potvrdi da Srbija ispunjava svoje međunarodne obaveze, Srbija izgubila američku pomoć u vrednosti preko dvadeset miliona dolara. Mnogo onoga što nismo mogli da uradimo je bilo na polju pomoći ekonomskom razvoju Srbije.

Ono što možda ne znate je da zbog ove političke prepreke, Srbija takođe ne može da koristi značajna nova sredstva za pomoć u razvoju koja postoje na računu Sjedinjenih Država «Izazov milenijuma». Ovaj fond je napravljen da se na kraju distribuira pet milijardi američkih dolara za pomoć odgovarajućim zemljama koje pokažu jasnu posvećenost dobroj upravi i reformi. Srbija je mogla da ima koristi od ovoga. Nažalost, sad to nije moguće.

Naša ambasada će nastaviti da naporno radi da bi minimalizovala uticaj na međuljudske odnose između Sjedinjenih Država i dobrog naroda Srbije u granicama naših zakona. Gruba stvarnost, međutim, je u tome da je gubitak američke pomoći samo deo onoga što Srbija gubi. Nemogućnost Srbije da u potpunosti ispuni međunarodne obaveze najveću štetu nanosi povećanjem nesigurnosti investitora u politički pravac Srbije i njene dugoročne ekonomske potencijale. Srbija je zbog ovoga izgubila investicije koje su dobile druge zemlje. Na kraju krajeva, najvažnija stvar za investitora je da li će njegov partner ispuniti svoje obaveze – na svim poljima. Otvoreno govoreći, za Srbiju postoji izvesna sumnja. Zbog toga su potencijalni investitori nervozni i oklevaju. Ovo takođe povećava politički rizik, usled čega su kamatne stope za kredite veće za srpska preduzeća nego što bi trebalo da budu.

Nedavno sam imao priliku da upoznam članove Upravnog odbora Evropske banke za rekonstrukciju i razvoj koji su posetili Beograd. Jedna od tema o kojoj smo razgovarali je bila koliko ima ekonomskog potencijala u Srbiji i Crnoj Gori, ali i koliko taj potencijal ostaje uglavnom nerealizovan zbog nezavršenog posla na polju političke i ekonomske reforme.

Osnovna funkcija Evropske banke za rekonstrukciju i razvoj je podrška investicijama u rizičnom ekonomskom okruženju zemalja u tranziciji. Ukupna vrednost projekta Evropske banke za rekonstrukciju i razvoj u Srbiji je samo petsto miliona evra, što je odraz malog interesa investitora. U poređenju sa Rumunijom, na primer – čija je međunarodna saradnja nedavno ocenjena kao uredna i solidna – gde je Evropska banka za rekonstrukciju i razvoj mogla da se obaveže sa 2,3 milijarde evra, što je uticalo da strane direktne investicije iznose 11,2 milijarde dolara.

Direktna strana ulaganja (FDI) jesu posebno moćno sredstvo za razvoj jer podstiču ekonomski rast i razvoj transferom znanja i tehnologije, stvaranjem radnih mesta, porastom produktivnosti, povećanjem kompetitivnosti i stimulisanjem preduzetništva. U mojoj zemlji se to zna iz prve ruke. Sjedinjene Države su druga najveća destinacija za direktna strana ulaganja posle Kine. Pozitivna snaga direktnih stranih ulaganja je dobro pokazana u američkoj privredi. Američke filijale stranih kompanija su 2002. godine zapošljavale 5,4 miliona ljudi, što predstavlja 5,4% ukupne zaposlenosti u privatnom sektoru Sjedinjenih Država. S druge strane, 2002. godine kompanije u inostranstvu sa većinskim američkim vlasništvom zapošljavale su 8,2 miliona radnika i obezbeđivale kapitalne investicije u vrednosti od 116,7 milijardi dolara. Krajnji rezultat: direktna strana ulaganja su dobra za privredu i stvaranje radnih mesta. Ovo važi za Sjedinjene Države. A važi i za Srbiju i Crnu Goru.

Međutim, činjenica je da ova zemlja privlači mnogo manje investicija nego što je slučaj sa njenim susedima. Za poslednjih deset godina, Srbija i Crna Gora je dobila samo 8% svih direktnih stranih investicija u Jugoistočnoj Evropi. A veoma malo «Grinfild» investicija za stvaranje novih radnih mesta.

Institut za međunarodne finansije za ovu godinu predviđa direktna strana ulaganja na globalnom nivou u vrednosti od 225 milijardi dolara. Sa pravim političkim i ekonomskim okruženjem, Srbija i Crna Gora bi mogle da dobiju mnogo veći deo ovog kolača.

Vi u Američkoj privrednoj komori dobro znate da su Sjedinjene Države najveći izvor direktnih stranih ulaganja za sprsku privredu. Uprkos ozbiljnim problemima, američke kompanije su investirale preko milijardu dolara u Srbiju od oktobra 2000. godine, što predstavlja 42% ukupnog stranog ulaganja svih zemalja.

Zadovoljstvo mi je što mogu da kažem da su američke investicije imale važan pozitivan uticaj na srpsku privredu u vrlo kratkom periodu. Američke investicije su direktno uticale na život desetina hiljada građana ove zemlje. Na primer, samo «U.S. Stil» i «Filip Moris» obezbeđuju oko 10,600 radnih mesta visokog kvaliteta u Srbiji. Lokalni ekonomski eksperti primećuju da je najveći deo povećanja srpskog izvoza ove godine zabeležen tamo gde su investirale američke kompanije. Na primer, izvoz Srbije je porastao za oko 275 miliona dolara u prvoj polovini 2004. godine. Jedna trećina ovog porasta, ili 87 miliona dolara, posledica je velikog povećanja izvoza željeza i čelika što je rezultat povećane proizvodnje koja je usledila nakon američke akvizicije Sartida. Poboljšan rad «U.S. Still Srbija» i drugih preduzeća gde su stigle američke investicije, takođe je bio važan pokretač iza 7% porasta industrijske proizvodnje što je za ovu godinu do sada zabeleženo. Samo zamislite šta bi Sjedinjene Države i Srbija i Crna Gora mogle zajedno da postignu ako uklonimo postojeće političke prepreke i ubrzamo ekonomske reforme.

Kao Amerikanac, po prirodi sam optimista. A takođe sam veliki optimista kad je u pitanju ponosni i zaslužni narod ove zemlje. Za ovakav optimizam postoje dobri razlozi kad se uklone slojevi političke inercije. Srbija i Crna Gora imaju isto mesto na sadašnjem rubu Evropske unije koje je bilo magnet za priliv velikih ulaganja, a koji je podstakao privrede zemalja od nedavno članica Evropske unije. Ova zemlja je otadžbina jakih, dobro obrazovanih i talentovanih ljudi. Cena radne snage je veoma povoljna. I spisak se tu ne završava.

Narod Sjedinjenih Država želi da bude vaš partner u stvaranju svetle budućnosti. Vođstvo može da stvori neophodne uslove za uspeh. Američka privredna komora je jedan takav lider.

Još jednom se zahvaljujem što ste dopustili da podelim svoje stavove sa vama. Puno hvala.