Stejt Dipartment SAD

Podrška ljudskim pravima i demokratiji:
Izveštaj Sjedinjenih Država za 2004-2005

«Politika Sjedinjenih Američkih Država je da stremi i pomaže razvoj demokratskih pokreta i institucija u svakoj državi i kulturi pri čemu je krajnji cilj ukidanje tiranije u našem svetu.»

Predsednik Džordž V. Buš
Govor na inauguraciji 2005.

Podrška ljudskim pravima i demokratiji:
Izveštaj Sjedinjenih Država 2004-2005

«Ono što ovi dramatični događaji veoma jasno ilustruju jeste zajednička želja građana svih država širom sveta da žive u slobodnom društvu zasnovanom na dubokoj posvećenosti dostojanstvu svakog pojedinca i poštovanju ljudskih prava.»

Predgovor

Tokom protekle godine doživeli smo ono za šta se nadamo da predstavlja značajan pomak na svetskoj sceni. Učešće Palestinaca, Avganistanaca i Iračana na izborima i «Narandžasta revolucija» u Ukrajini primeri su univerzalne težnje svih ljudi da se njihov glas čuje i da sami upravljaju svojim životom.

Više od pedeset miliona ljudi koji su živeli pod brutalnim režimima u Avganistanu i Iraku danas se nalazi na putu ka demokratiji.

Avganistanski predsednik Hamid Karzaj vodi svoju ratom rastrzanu državu napred nakon dvadeset tri godine sukoba i nestabilnosti.

Irak preduzima prve korake ka pristupanju sve većoj zajednici demokratija u svetu. U Iraku smo videli da uprkos pretnji terorističkom silom građani glasaju da bi se njihovi glasovi čuli prvi put posle nekoliko decenija. Na drugom mestu, palestinski birači su zamenili staro rukovodstvo novim, koje teži miru sa svojim susedima, i održali prve opštinske izbore od 1976.

U drugom delu sveta, Ukrajinci su dokazali da neće dozvoliti nameštanje i krađu izbornih rezultata. Krajnji ishod bili su predsednički izbori koji verno odražavaju volju naroda.

Ono što ovi dramatični događaji veoma jasno ilustruju jeste zajednička želja građana svih država u svetu da žive u slobodnom društvu koje se zasniva na dubokoj posvećenosti dostojanstvu svakog pojedinca i poštovanju ljudskih prava. Mada diktatorski i nemoralni režimi izvesno vreme guše individualne slobode i prava, istorija nas uči da je napredak ka demokratiji neizbežan i ohrabruje našu podršku neotuđivim pravima slobodarskih ljudi svuda u svetu.

Ova publikacija prikazuje našu strategiju za promociju demokratije i ljudskih prava širom sveta tokom 2004. i 2005. godine, kao i politiku i programe osmišljene da bi se strategija realizovala. Programi demokratije i uprave pružaju tehničku pomoć i drugu vrstu podrške da bi se ojačao upravni kapacitet i razvile demokratske države i institucije koje reaguju na potrebe građana i imaju odgovornost pred njima. U svom govoru prilikom druge inauguracije kao i u svom godišnjem govoru o političkoj situaciji u zemlji, predsednik je nedavno izložio politiku podrške demokratskim pokretima u svim državama i kulturama pri čemu je krajnji cilj ukidanje tiranije u našem svetu.

Mi znamo da svaka zemlja ima jedinstvenu istoriju i tradiciju koja određuje njen put ka slobodi. Međutim, kakav god da je put ili razvoj, Sjedinjene Države su spremne da podrže sve one koji traže slobodu za sebe i svoje sunarodnike.

Odbrana ljudskih prava univerzalna je odgovornost. Svi mi moramo biti branioci ljudskih prava. Koristim ovu priliku da pozdravim sve one koji se bore za ličnu nezavisnost i slobodu ma gde da se nalazite. Svako od vas igra važnu ulogu u izgradnji sveta koji poštuje dostojanstvo i jednaka i neotuđiva prava svih. Vaš rad je svima nama inspiracija.

Kondoliza Rajs
Državni sekretar

Strategija Sjedinjenih Država za ljudska prava i demokratiju

Osnovno načelo spoljne politike Sjedinjenih Država, pod vođstvom predsednika Buša i Kongresa, jeste promocija slobode. Predsednikova vizija sveta u kojem vlada sloboda jasno je artikulisana tokom njegovog mandata, ali nigde toliko slikovito kao u njegovom nedavnom obraćanju prilikom inauguracije i redovnom godišnjem govoru o političkoj situaciji u zemlji. Ista ova vizija izražena je u spoljnopolitičkom zakonodavstvu koje nam daje sredstva neophodna da ovu viziju pretvorimo u stvarnost.

Sloboda i ljudsko dostojanstvo su nerazdvojivi. Shodno tome, cilj naše politike jeste širenje sloboda. Naša politika jačanja demokratije i ljudskih prava ima koren u američkim idealima i našem nacionalnom interesu. Ovakvu politiku vodimo zato što je ispravna i što se bavi pitanjima straha, mržnje i nejednakosti na kojima počiva nepravda, terorizam, nasilje i nestabilnost.

Sjedinjene Države ulažu značajne napore i sredstva promociji globalne demokratije. Ministarstvo inostranih poslova ima vodeću ulogu u integraciji napora za unapređenje demokratije u sve aspekte naše spoljne politike.

U primeni svoje strategije za ljudska prava i demokratiju, Sjedinjene Države se služe raznim diplomatskim, informativnim i ekonomskim sredstvima da bi unapredile svoje spoljnopolitičke ciljeve. Američki zvaničnici angažuju vlade, multilateralne institucije, međunarodne organizacije, nevladine organizacije i pojedince širom sveta da bi podstakli poboljšanje ljudskih prava u praksi i tranziciju ka demokratiji.

Godišnji izveštaji za svaku zemlju o ljudskim pravima u praksi, međunarodni izveštaj o verskim slobodama kao i ovaj izveštaj primeri su upotrebe ovakvih informativnih sredstava. Sjedinjene Države takođe nude ekonomsku, finansijsku i tehničku pomoć zemljama i organizacijama koje traže pomoć u oblasti ljudskih prava i demokratskih pitanja, između ostalog i kroz bilateralne i multilateralne programe, kao i putem međunarodnih finansijskih institucija kao što su Svetska banka i Međunarodni monetarni fond.

Programi za demokratiju i upravu pružaju tehničku pomoć i drugu vrstu podrške jačanju kapaciteta i razvoju demokratskih država i institucija koje reaguju na potrebe građana i odgovorne su pred njima. Programi se organizuju na bazi suštinskih ideja koje se smatraju ključnim elementima izgradnje demokratije. Demokratski programi promovišu vladavinu prava i ljudska prava, transparentne i fer izbore uz takmičarski politički proces, otvoreno i slobodno medijsko okruženje, snažnije građansko društvo, veće učešće građana u upravi i efikasne i odgovorne strukture uprave.

Vladama koje pokazuju spremnost za reformisanje, Sjedinjene Države nude finansijsku, tehničku i političku pomoć. Vladama kojima nedostaje ovakva volja za reformisanje, kao davnašnji stub spoljne politike, Sjedinjene Države mogu uskratiti podršku ili suspendovati takvu pomoć kada zemlja ne ulaže dovoljno napora da bi ostvarila napredak ljudskih prava u praksi. U svakom slučaju, Sjedinjene Države će sarađivati i pružiti podršku onima u društvu koji miroljubivo rade na demokratskim procesima.

Vreme i izbor upotrebe sredstava prilagođeni su svakoj pojedinačnoj situaciji. Mi biramo sredstvo ili kombinaciju sredstava za koja verujemo da će na najbolji način pomoći ostvarivanje predsednikovih spoljnopolitičkih ciljeva. Spisak nekih značajnih zakona u ovom pogledu može se pronaći na adresi: www.state.gov/g/drl/rls/42314.htm.

Naša borba za ljudska prava će trajati dok god postoje režimi koji krše slobodu svojih građana i dok građani ne budu u stanju da izgrade snažne, demokratske institucije po svojoj zamisli, a koje su u stanju da u budućnosti štite ove slobode. Mada je izazov veliki, odlučni smo da podržimo demokratski princip i praksu. Radeći zajedno kao Amerikanci sa našim prijateljima i saveznicima u zajednici demokratija, možemo da izgradimo put ka slobodi za sve ljude na svetu.

Sloboda i ljudsko dostojanstvo su nerazdvojivi.

Evropa i Evroazija

Kroz diplomatiju i usmerenu pomoć, Sjedinjene Države pokazale se svoju posvećenost promociji demokratskih reformi i poštovanju ljudskih prava u Evropi i Evroaziji tokom 2004. godine. Sjedinjene Države su ohrabrivale dijalog među vladama, nezavisne i opozicione političke stranke i građansko društvo i pružile nepristrasnu pomoć u izgradnji kapaciteta da bi se stvorilo okruženje pogodno za razvoj demokratskih institucija. U skladu sa predsednikovom politikom pružanja pomoći drugima koji se bore za svoju slobodu, strategija Sjedinjenih Država u ovom regionu zasnivala se na identifikaciji i podršci lokalnih reformskih inicijativa.

Programi Sjedinjenih Država za unapređenje izbora u skladu sa međunarodnim standardima oslanjali su se na lokalne inicijative u cilju edukacije biračkog tela, većeg učešća birača i kontrolu izbornog procesa. Ovi programi su udarili temelje transparentnim i kredibilnim izborima kroz pružanje nepristrasne tehničke pomoći kao podrške izbornim procesima. Sjedinjene države su takođe promovisale razvoj izbornih zakona i odgovornost za izbornu krađu. Jačanje demokratskih institucija, uključujući zakonodavstvo, sudove i opštinske vlasti, bilo je u središtu američke strategije. Sjedinjene Države su zagovarale transparentnu upravu i podržavale napore u borbi protiv korupcije. Kada su predsednički izbori u Ukrajini osujećeni široko rasprostranjenim prevarama i zloupotrebama, stotine hiljada demonstranata mirno je izašlo na ulice. Dok je ukrajinska «Narandžasta revolucija» imala pozitivan razvoj, neke vlade u regionu i dalje su zanemarivale svoje obaveze u smislu ispunjavanja međunarodnih normi demokratije i ljudskih prava.

U razvoju građanskog društva u nekim zemljama napravljen je veliki napredak, mada su vlade u Centralnoj Aziji i Belorusiji sve više ograničavale aktivnosti međunarodnih i lokalnih nevladinih organizacija. Sjedinjene Države su nastojale da se ukinu neodgovarajući zakoni i propisi koji ograničavaju slobodu nevladinih organizacija, neprestano izražavajući brigu zbog ponašanja vlada domaćina prema nevladinim organizacijama. Usvajanje Dokumenta o demokratiji u Belorusiji u američkom Kongresu, kojim se poziva na trenutni prekid upornih napada beloruske Vlade na demokratiju i ljudska prava i stalna američka pomoć lokalnim braniocima slobode, pokazalo je dubinu američke brige za slobode u Belorusiji. U čitavom regionu je američka pomoć lokalnim organizacijama ohrabrila građansko vođstvo i učešće građana. Polažući posebnu pažnju na rad sa omladinom, američki programi su narednoj generaciji lidera obezbedili sredstva za unapređenje demokratije i ljudskih prava u njihovim sredinama.

Unapređenje nezavisnih medija i slobodnog pristupa informacijama bili su prioriteti američke politike u čitavom regionu. Sjedinjene Države su zagovarale ukidanje manjkavih zakona i restriktivnih propisa koji ometaju rad nezavisnih medija. Sjedinjene Države su angažovale predstavnike nezavisnih medija, podržavale novinare voljne da izveštavaju istinito, a perspektivnim profesionalcima otkrivale najbolje savremene metode. Usredsređujući se na obuku, pomoć u proizvodnji, pomoć u opremi i medijsku upravu, američka pomoć je pomogla da se poboljša kvalitet i objektivnost izveštavanja i medijska poslovna praksa. Olakšavanje pristupa internetu i nezvaničnim izvorima informacija u nekim društvima takođe je prestavljalo prioritet.

U zemljama gde su izveštaji o ljudskim pravima i dalje bili nezadovoljavajući, Sjedinjene Države su naglašavale važnost usklađivanja zakona i prakse sa međunarodnim standardima i nastojale da se poštuju vladavina prava i ljudska prava. Borba protiv torture je i dalje bila prva na listi prioriteta. Sjedinjene Države su sarađivale sa porodicama žrtava, lokalnim borcima za ljudska prava i advokatima braniocima kao i međunarodnim nevladinim organizacijama na istraživanju slučajeva navodne torture i na tim pitanjima radili sa visokim zvaničnicima vlade domaćina. Uzbekistan je napravio značajne korake u borbi protiv torture i američka pomoć nastojanjima da se istraže sumnjive smrti u pritvorskim jedinicama osnažila je princip odgovornosti. Sjedinjene Države su u Rusiji nastojale da se obezbedi odgovornost za kršenje ljudskih prava u Čečeniji. U saradnji sa Evropskom unijom, Sjedinjene Države su ograničile mogućnost putovanja beloruskim zvaničnicima odgovornim za kršenje ljudskih prava.

U ovom regionu gde je religiozna raznovrsnost velika, Sjedinjene Države su kontrolisale i zagovarale verske slobode i isticale važnost tolerancije kao suštinskog elementa bezbednosti i stabilnosti. Programi Sjedinjenih Država podržali su međuverske dijaloge i razvoj nastavnog programa u cilju negovanja verske tolerancije. Raznovrsnost verske prakse u Sjedinjenim Državama prikazana je lokalnim liderima kroz Program za međunarodne posetioce.

Podrška zakonodavstvu i javnoj edukaciji bila je ključna komponenta američke strategije za borbu protiv trgovine ljudima u ovom regionu. Sjedinjene Države su pomagale obuku policijskih, imigracionih i konzularnih službenika i tužilaca u sprečavanju trgovine ljudima i jačanju kapaciteta za krivično gonjenje osoba koje se bave trgovinom ljudima. Regionalni projekti su bili takođe značajni za pitanje trgovine ljudima. Sjedinjene Države su pomogle obuku i pogranične aktivnosti moldavskih policijskih službi. U Ukrajini, američka finansijska sredstva su upotrebljena za pomoć žrtvama trgovine ljudima kao i obezbeđivanje stalno otvorenih telefonskih veza za pružanje informacija.

Srbija i Crna Gora

Državna Zajednica Srbija i Crna Gora je ustavna republika koju čine relativno velika Republika Srbija i mnogo manja Republika Crna Gora. Dve republike imaju gotovo svu vlast, dok su dužnosti Vlade Državne Zajednice uglavnom ograničene na Ministarstvo spoljnih poslova, vojsku, ljudska i manjinska prava kao i inostrane i domaće ekonomske i trgovinske odnose.

Američka strategija za promociju demokratije i ljudskih prava u Srbiji i Crnoj Gori usmerena je na unapređenje sistema demokratske, multietničke uprave koja poštuje ljudska prava. U tom smislu su Sjedinjene Države podržavale razvoj efikasnijih i odgovornijih demokratskih institucija u Srbiji i Crnoj Gori i finansirale programe osmišljene za edukaciju informisanih, tolerantnih i politički aktivnih građana.

Srbija

Vlada uglavnom poštuje ljudska prava građana; međutim, u nekim oblastima su uočeni problemi. Policija je povremeno tukla pritvorenike i uznemiravala građane. Policija je uspešno istražila brojna ubistva počinjena za vreme i posle Miloševićevog režima, ali su nekažnjavanje za kršenje ljudskih prava i korupcija problem. Sudovi su i dalje pretrpani predmetima i administrativno paralisani, a suđenja dugotrajna. Sud za ratne zločine, odeljenje Okružnog suda u Beogradu osnovano 2003. godine, počeo je tokom ove godine saslušavanja u predmetima ratnih zločina. Mediji su uglavnom nezavisni. Neki novinari sprovode autocenzuru zbog mogućnosti privatnih tužbi zbog klevete i indirektne političke manipulacije. Bilo je slučajeva neosnovanog hapšenja i pritvaranja. Sudstvo je i dalje podložno političkom uticaju, a slaba saradnja sudstva sa drugim granama uprave usporila je primenu zakonodavnih reformi.

Dve osobe u Srbiji optužene pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju predale su se Tribunalu. Vlada je mnoge dokumente predala Međunarodnom krivičnom sudu i oslobodila svedoke čuvanja tajni. I pored toga, Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju je i dalje nezadovoljan ukupnom saradnjom Srbije i Crne Gore, posebno zato što se verovalo da je glavni optuženik general Ratko Mladić u Srbiji. U martu je bilo slučajeva društvenog nasilja i diskriminacije verskih manjina koji su usledili nakon nasilja velikih razmera protiv Srba na Kosovu. Nasilje i diskriminacija žena i etničkih manjina predstavljali su problem. Trgovina ljudima je i dalje bila problem koji Vlada pokušava da reši merama koje je preduzela.

Tokom 2004. godine, Sjedinjene Države su pomagale programe za obuku vođa političkih stranaka za izgradnju kapaciteta, implementaciju reformi, politički dijalog o problemima i fer i transparentne izborne kampanje. Sjedinjene Države su takođe obezbedile donacije i tehničku pomoć za nepristrasnu kampanju za izlazak na izbore, praćenje izbora i projekte reforme izborne administracije. Sjedinjene Države nastavile su da podržavaju napore za jačanje lokalne uprave i promociju decentralizacije kroz tehničku pomoć i obuku.

Zahvaljujući američkom finansiranju, mnoge organizacije su realizovale programe za promociju dobre uprave i jačanje demokratije. Međunarodni republikanski institut (IRI) promovisao je reformu vlade, uspostavio građanske organizacije i osnažio političke stranke. Veliki deo rada Međunarodnog republikanskog instituta i sa opštinama i sa Vladom Srbije posvećen je poboljšanju komunikacije Vlade sa biračkim telom i pristupu službama uprave. Pored toga, Međunarodni republikanski institut političkim strankama pruža tehničku obuku za posebna pitanja uključujući stvaranje baze podataka o biračima, biračke ciljne grupe, uspostavljanje direktnog kontakta sa biračkim telom i vođenje kampanje zasnovane na rešavanju problema građana.

Nacionalni institut za demokratiju (NDI) pomagao je demokratskim političkim strankama u organizacionom, izbornom i strateškom planiranju. Nacionalni institut za demokratiju savetovao je članove srpskog Parlamenta i opštinske savetnike u pogledu obuhvata građana. Projekat je takođe pomagao nevladinim organizacijama pri nepristrasnoj kontroli izbora i mobilizaciji birača.

Zahvaljujući američkim donacijama, "Fridm hauz" u Srbiji je radio na jačanju srpskog građanskog društva, edukaciji građanskih i vladinih lidera, i podršci za regionalnu reintegraciju Srbije. Ćfridm hauz" je obezbedio donacije nevladinim organizacijama za projekte institucionalnog razvoja, reforme i politike kao i međunarodne aktivnosti. Takođe je obezbedio ključnu podršku za dve nevladine organizacije koje su među najvažnijima u Srbiji, a koje se bore za ljudska prava.

Sjedinjene Države su omogućile obuku, tehničku pomoć i donacije organizacijama koje nastoje da povećaju profesionalizam u medijima. Sjedinjene Države su finansirale obuku medija na teme kao što je NATO, uloga medija u demokratiji, medijsko izveštavanje o izborima i prava novinara. Tokom 2004. godine, Međunarodni odbor za istraživanje i razmenu (IREX) obezbedio je donaciju kojom je pomogao srpskim medijima da građanima prezentiraju umerene i nepristrasne vesti i druge informacije. Pored poboljšanja profesionalnog novinarstva, Međunarodni odbor za istraživanje i razmenu takođe je promovisao uspešnu produkciju i distribuciju vesti i informacija, pomogao da se poboljša zakonski okvir za medije, i osnažio solidno ekonomsko poslovanje. Nadalje, Međunarodni odbor za istraživanje i razmenu podržao je prenose medijskog praćenja sudskih postupaka pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju. Sjedinjene Države su pomagale produkciju dokumentarnih emisija i izveštaja o raznim temama – od ratnih zločina do ekoloških problema. Sjedinjene Države su finansirale tri Američka kutka u Srbiji od kojih je jedan otvoren 2004. Američki kutak je mala biblioteka u američkom stilu koja pruža informacije o Sjedinjenim Državama, demokratiji, ljudskim pravima i drugim temama; takav kutak se locira i finansira u saradnji sa lokalnim opštinskim bibliotekama ili institucijama kulture.

Tokom 2004. godine, Sjedinjene Države su podržavale napore Srbije da promoviše odgovornost i vladavinu prava. Suđenje ratnim zločincima sastavni je deo ovog cilja. Sjedinjene Države neprestano postavljaju saradnju Srbije i Crne Gore sa Međunarodnim krivičnim sudom kao uslov potpune evroatlantske integracije. Mada su se dve osobe optužene pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju predale vlastima i bile prebačene u Hag, najtraženiji optuženici su i dalje na slobodi. Najviše zbog američke pomoći srpskim domaćim kapacitetima u vođenju sudskih postupaka za ratne zločine, Međunarodni krivični sud je tokom 2004. dodelio dva predmeta Srbiji. Međutim, Sjedinjene Države su obustavile određenu pomoć Srbiji u martu 2004. i objavile da neće dati dodatnu pomoć u januaru 2005. zbog nesaradnje Srbije sa Međunarodnim krivičnim sudom.

Sjedinjene Države omogućile su donaciju opreme i pomogle programe obučavanja policije, tužilaca i sudija koji rade na predmetima ratnih zločina. Ovi programi su pomogli da se uspostavi jedinica za zaštitu žrtava i svedoka, a takođe su koristili Vladi Srbije pri pisanju Nacrta zakona o zaštiti svedoka. Sjedinjene Države su takođe pružile pomoć Ministarstvu pravde Srbije u reformi Zakona o krivičnom postupku i drugih zakona značajnih za predmete ratnih zločina. Program kontrole sudskog postupka za ratne zločine, a u organizaciji Sjedinjenih Država, pomoći će da se identifikuju i razreše pravna i tehnička pitanja na koja se nailazi tokom takvih suđenja u Srbiji. Osim toga, Sjedinjene Države su omogućile regionalnu saradnju u istrazi i krivičnom gonjenju u predmetima ratnih zločina. Sjedinjene Države su učestvovale u finansiranju jedne nevladine organizacije čiji rad uključuje lociranje i pomoć žrtvama i svedocima domaćih ratnih zločina. Uz pomoć Sjedinjenih Država, ova nevladina organizacija stvara centar za dokumentaciju o ratnim zločinima u bivšoj Jugoslaviji tokom devedesetih.

Sjedinjene Države su pružile podršku Vladi u njenim naporima da razvije dobre sudske institucije. Uz ovu podršku, Vlada je započela prve sistematske analize nagomilanih predmeta u srpskim sudovima i ponudila obuku i tehničku pomoć sudijama, tužiocima, pravnim fakultetima i udruženjima mladih advokata. Sjedinjene Države su takođe podržale programe koji su ohrabrili razvoj udruženja tužilaca i sudija. Pored toga, upravi i sudskim službenicima pružena je obuka o sudskoj reformi i američkom sudskom sistemu putem Programa za međunarodne posetioce.

Sjedinjene Države su i dalje aktivno učestvovale u ohrabrivanju sistematske reforme vojske da bi se obezbedila civilna kontrola vojske i poštovanje ljudskih prava i civilnog i vojnog osoblja u Srbiji i Crnoj Gori. Mada su Sjedinjene Države nastavile određenu vojnu saradnju sa Srbijom i Crnom Gorom, uključujući obrazovne programe za reformski orijentisane oficire srednjeg ranga u skladu sa Lihijevim amandmanom, Vlada Sjedinjenih Država je punu vojnu saradnju uslovila saradnjom Srbije sa Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju.

Podrška pravima žena, dece i manjina i dalje je predstavljala prioritet za Sjedinjene Države. Da bi se povećala svest o ovim problemima, Sjedinjene Države su finansirale medijske kampanje koje promovišu prava dece i drugih osoba sa posebnim potrebama i tražila da se ovakvim mladim osoboma obezbedi veće obrazovanje. Sjedinjene Države pomogle su ispitivanje javnog mnjenja o porodičnom nasilju i projekat koji podrazumeva uključivanje mladih žena koje pohađaju institucije visokog obrazovanja u rad studentskih organizacija.

Sjedinjene Države su izvršile pritisak na Srbiju u cilju veće etničke tolerancije i odgovornosti za napade na etničke manjine. Reagujući na nasilje na Kosovu sredinom marta, koje su uglavnom širili etnički Albanci protiv srpske manjine, Srbi u Srbiji su pokrenuli proteste i napade na muslimanske verske objekte. Incidenti protiv manjina u Vojvodini izazvali su zabrinutost na međunarodnom nivou. Godine 2004. Sjedinjene Države su izdale saopštenja za javnost osuđujući etničko nasilje i pozivajući na toleranciju i održale su sastanke sa predstavnicima etničkih manjina u Srbiji. Da bi potpomogli politički angažman manjina i podstakli toleranciju, Sjedinjene Države su podržale univerzitetsku kampanju da bi povećale razmenu poseta i dijaloga.

Mada je Srbija uglavnom poštovala verske slobode, i dalje se nastavila propaganda protiv manjinskih religija. U Srbiji su religija i etnička pripadnost u tesnoj vezi i često je teško odrediti da li su napadi na manjine etnički ili verski motivisani. Podrška Sjedinjenih Država naporima za zaštitu i promociju prava etničkih manjina takođe je promovisala prava verskih manjina. Sjedinjene Države su pomogle da se Vlada ubedi da povuče nacrt zakona o verama koji je davao prednost određenim religijama. Sjedinjene Države takođe su se zalagale kod lokalnih vlasti da se spreči rušenje evangelističke crkve koja je bila predviđena za rušenje.

Godine 2004. Sjedinjene Države su obučavale i opremale policiju, tužioce i sudije, i pomagale da se ustanovi vladina organizacija za koordinaciju pomoći žrtvama trgovine ljudima. Nadalje, Sjedinjene Države su osnovale sklonište za žrtve trgovine ljudima preko Međunarodne organizacije za migracije i pomogle finansiranje dokumentarnog filma o trgovini ljudima, veb-stranicu nevladine organizacije i seminare. Pored toga, Sjedinjene Države su promovisale napore lokanih vlasti na proširenju njihovih aktivnosti protiv trgovine ljudima da bi se posebna pažnja posvetila u slučajevima kada su žrtve deca.

Kosovo

Od prekida NATO bombardovanja 1999. koje je prekinulo brutalan odnos Srbije prema albanskom većinskom stanovništvu na Kosovu, međunarodna zajednica – pod vođstvom Privremene administrativne misije Ujedinjenih nacija na Kosovu (UNMIK) – nastoji da ohrabri autonomiju i demokratiju u okviru Kosova u skladu sa Rezolucijom 1244 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija. Pored prisustva međunarodne civilne administracije na Kosovu, čiji je glavni predstavnik Amerikanac, oko 17.000 stranih vojnika ostalo je u protektoratu Ujedinjenih nacija u sastavu Kosovskih snaga NATO-a (KFOR). Sjedinjene Države i dalje imaju oko 1.800 vojnika u sastavu KFOR-a i održavaju kontrolu nad jednim od četiri multinacionalna sektora.

Da bi se na Kosovu izgradile održive demokratske institucije i ono integrisalo u evroatlantske strukture, 2003. godine je međunarodna zajednica pripremila «Standarde za Kosovo», koji traže stvaranje društva «...gde svi – bez obzira na etničku pripadnost, rasu ili veru – slobodno žive, rade i putuju bez straha, neprijateljstava ili opasnosti i gde postoji tolerancija, pravda i mir za sve.» Ako Kosovo ostvari značajan napredak u ispunjavanju ovih standarda do sredine 2005. godine, međunarodna zajednica se složila da započne politički proces koji će odrediti budući status Kosova.

Nakon dvodnevnog nasilja velikih razmera marta 2004, Kontakt grupa (Sjedinjene Države, Velika Britanija, Italija, Francuska, Nemačka i Rusija) intenzivirala je svoj angažman na Kosovu i počela da održava redovne sastanke u Prištini da bi pratila napredak postmartovske obnove i primene standarda. Na parlamentarnim izborima oktobra 2004, koji su održani uglavnom u skladu sa međunarodnim demokratskim standardima, izabrana je nova privremena Vlada, koja je počela intenzivnu kampanju za napredak procesa standarda. Mada je Kosovo ostvarilo znatan napredak u izgradnji demokratskih institucija, još uvek ima mnogo toga da se uradi, pogotovo u smislu unapređenja multietničkog društva koje obezbeđuje zaštitu i slobodu kretanja za sve građane. Dok u 2005. godini Kosovo očekuje sveobuhvatno razmatranje primene standarda, Sjedinjene Države će nastaviti da pružaju finansijsku, tehničku i diplomatsku podršku kako bi Kosovu pomogli da ostvari ove standarde.

Oficiri KFOR-a i Policije UNMIK-a usmrtili su nekoliko demonstranata tokom martovskih nereda nakon što su demonstranti ignorisali prethodna upozorenja i pretili međunarodnim bezbednosnim službenicima ili osobama koje su oni štitili. Nekoliko ubistava bilo je posledica napada koji su izgleda bili etnički motivisani, a neki počinioci ubistava su uhapšeni tokom godine. Jedna osoba je poginula a nagazne i neeksplodirane topovske mine bile su uzrok povreda koje je nekoliko osoba zadobilo. Dugotrajni pritvor pre početka suđenja bio je problem, a sudstvo nije u svim slučajevima obezbedilo pravovremeni postupak. UNMIK je povremeno ograničavao slobodu okupljanja i upotrebljavao silu da bi rasterao demonstrante. Verska netrpljivost je i dalje prisutna. Sloboda kretanja za etničke manjine, posebno kosovske Srbe, i dalje je bila ozbiljan problem. Nasilje i diskriminacija žena i žrtava trgovine ljudima, posebno žena radi seksualnog iskorišćavanja, predstavljalo je ozbiljan problem. Ozbiljno društveno nasilje, zloupotreba i diskriminacija manjinskih zajednica pri uključivanju osoba sa mentalnim i fizičkim nedostacima, bili su ozbiljni problemi, posebno za vreme martovskih nereda. Dečji rad je rastući problem.

Strategija Sjedinjenih Država u cilju promocije demokratije i ljudskih prava na Kosovu sastojala se od rada sa Kontakt grupom i UNMIK-om i upotrebe niza sredstava uključujući diplomatiju, međunarodne posete i programe pomoći i obuke da bi se Kosovu pomoglo da zaštiti ljudska prava i učvrsti demokratiju pre 2005. kada je sredinom godine predviđeno razmatranje primene standarda. Šef Misije i svi službenici Prištinske kancelarije Sjedinjenih Država redovno su pratili i učestvovali u radnim grupama za standarde i decentralizaciju, susretali se sa opštinskim službenicima i nevladinim organizacijama da bi ohrabrili i posmatrali lokalne aktivnosti u vezi sa standardima i razgovarali o pitanjima demokratije i ljudskih prava sa vladinim službama i nevladinim organizacijama. Programi pomoći Sjedinjenih Država bili su usredsređeni na poboljšanje kapaciteta i transparentnosti vladinih institucija, Skupštinu, političke stranke, nevladine organizacije, policiju, sudstvo, nezavisne medije, obrazovne i kulturne institucije, borbu protiv trgovine ljudima i zaštitu ljudskih prava.

Sjedinjene Države obezbedile su donaciju Savetu za odbranu ljudskih prava i sloboda za praćenje izbora. Savet za odbranu ljudskih prava i sloboda upotrebio je ta sredstva za obuku šezdeset koordinatora glasačkih mesta koji su dalje regrutovali i obučili preko dve hiljade dobrovoljaca koji su kontrolisali izbore oktobra 2004. Mnogi službenici Misije Sjedinjenih Država učestvovali su u praćenju izbora. Sjedinjene Države su takođe finansirale dvonedeljni seminar gde su novinari obučeni da bi objektivno izveštavali o izborima na Kosovu. Ovi napori su poboljšali atmosferu u kojoj su izbori održani, a koju su međunarodni posmatrači opisali kao uglavnom slobodnu i fer.

Sjedinjene Države su podržale napore u cilju jačanja građanskog društva i propagiranja nevladinih organizacija kroz obuku, tehničku pomoć i donacije. Pre izbora oktobra 2004, propagiranje nevladinih organizacija primetno je poraslo u pitanjima kao što su izborne reforme, kampanje za izlazak na izbore i zastupljenost polova u političkim procesima. Propagandni napori osoblja Misije Sjedinjenih Država i nevladinih organizacija koje finansiraju Sjedinjene Države imali su za posledicu usvajanje Zakona o slobodi informisanja na Kosovu, procedura o javnom učešću u dve opštine, odredaba o pristupu osoba sa posebnim potrebama u zakonu o građevinskoj izgradnji, i nekoliko lokalnih propisa koji štite prava potrošača.

Sjedinjene Države radile su na jačanju lokalnih uprava preko Inicijative za reformu lokalne samouprave (LGI). Tokom 2004. Inicijativa za reformu lokalne samouprave pružila je tehničku pomoć radnoj grupi za lokalnu upravu koju je osnovao UNMIK da bi se poboljšao pravni okvir za lokalnu upravu. Inicijativa za reformu lokalne samouprave pokrenula je dva radna dokumenta koja se odnose na opštinsko finansiranje, imovinu i objekte. Inicijativa za reformu lokalne samouprave takođe je pomogla opštinskim upravama postavljajući u odabrane probne opštine odgovarajuće američke stručnjake kao i eksperte koji su prošli američku obuku. Sjedinjene Države podržale su troje stipendista «Ron Braun» na univerzitetima Lihaj, Djuk i Kolumbija, koji su izabrani posebno zbog svog interesovanja za javnu upravu, i gradonačelnike deset kosovskih opština za učešće u trodelnom seminaru – uključujući i jednomesečni boravak u Sjedinjenim Državama – o dobroj samoupravi i odgovornosti, pristupu i službama zajednice i javnom upravljanju.

Sjedinjene Države su nastavile da podržavaju Program kosovskih nezavisnih medija. Ovaj program usredsređen je na četiri oblasti: veći profesionalizam novinara, veći kapacitet medijskih udruženja i Kosovske zemaljske transmisione mreže, poboljšan pravni i zakonski okvir koji podržava slobodu govora i pristup javnim informacijama, kao i poboljšana poslovna prohodnost ciljnih medijskih ispostava. Na seminaru koji su finansirale Sjedinjene Države obučeno je preko četrdeset portparola privremene vlade o potrebi javnog informisanja i mehanizmima koji ga omogućavaju.

Napori Sjedinjenih Država na jačanju sudstva i vladavine prava uključivali su programe pomoći sa ciljem poboljšanja funkcionisanja i upravljanja sudovima kao i nadzor sudija i tužilaca i povećanja javne svesti o kosovskom pravosudnom sistemu u razvoju. Tokom 2004. Sjedinjene Države su obezbedile direktnu pomoć UNMIK-ovom Odeljenju pravde na razvoju široke strategije za sudsku reformu. Ovaj plan je uključivao pripremanje nacrta dokumenata o stalnom prenosu odgovornosti sa UNMIK-a na lokalne institucije, osnivanje Jedinice revizorske sekcije UNMIK-ovog Odeljenja pravde, prikupljanje priručnika za internu kontrolu i operativni plan u cilju poboljšanja sudskog rada, organizacije, dokumentacije i vođenja predmeta, profesionalnu obuku sudija i advokata, i jačanje institucionalnog kapaciteta profesionalnih udruženja.

Februara 2005. Savet sudija i tužilaca Kosova, uz značajnu pomoć regionalnog pravnog savetnika (RLA) i Kancelarije za međunarodnu pomoć, usavršavanje i profesionalnu obuku u krivičnom gonjenju Ministarstva pravde Sjedinjenih Država (OPDAT) održao je prvu konferenciju o reformi sudstva na kojoj je predstavljen Plan za restrukturiranje i procenu sudstva (JART). Oko dvesta sudija, tužilaca, advokata, članova Parlamenta, profesora prava, vladinih zvaničnika, diplomata i drugih zainteresovanih ličnosti prisustvovalo je konferenciji. Na kraju, predsednik i premijer Kosova kao i glavni zamenik specijalnog predstavnika generalnog sekretara Ujedinjenih nacija javno su podržali JART.

Preko OPDAT-a, regionalni pravni savetnik je preduzeo korake za osnivanje pravnog savetovališta pri Pravnom fakultetu Univerziteta u Prištini. Kao rezultat svega toga, Univerzitet sada ima funkcionalan pilot program koji obučava talentovane advokate. Do kraja 2005. se očekuje da će pravno savetovalište biti potpuno funkcionalno.

Sjedinjene Države finansiraju Američki program civilne policije koji obezbeđuje pomoć lokalnim kosovskim policijskim snagama u kontroli, obuci, povremenim aktivnostima i izgradnji kapaciteta. Uz američku tehničku i personalnu podršku, kosovske televizijske ekipe snimile su dokumentarne emisije koje objašnjavaju ulogu policije u zajednici.

Sjedinjene Države su nastavile da obezbeđuju humanitarnu pomoć internno raseljenim osobama i izbeglicama nakon sukoba na Kosovu, pružajući pomoć onima koji su odlučili da se vrate svojim domovima na Kosovu. Pored doprinosa programima visokog komesara za izbeglice Ujedinjenih Nacija i Međunarodnog komiteta Crvenog krsta koji pomažu raseljena lica, Sjedinjene Države su omogućile pomoć određenim projektima i inicijativama nevladinih organizacija koje podržavaju povratak izbeglica i interno raseljenih lica. Sjedinjene Države su obezbedile najveći deo pomoći UNMIK-ovoj Direkciji za stanovanje i imovinu (HPD), koja rešava preko 23.000 sporova o nepokretnoj imovini. Do kraja juna 2005. HPD radi na zaključivanju svih ukupno primljenih 29.000 ratom izazvanih stambenih zahteva, te na taj način ponovo uspostavljaju imovinska prava i dozvoljavaju interno raseljenim licima da se vrate svojim kućama. Sjedinjene Države takođe finansiraju Inicijativu za opštinsku infrastrukturu i pomoć u nastojanju da olakšaju povratak i reintegraciju manjina. Ovaj program povezuje lokalne zajednice sa strukturama opštinske uprave u devet od ukupno trideset kosovskih opština. U procesu traženja donacije za infrastrukturu, opštinsko rukovodstvo i lideri lokalne zajednice sarađivali su na prikupljanju odgovarajućih sredstava, razvoju radnog plana i vođenju transparentnog tenderskog procesa.

Službenici iz Sjedinjenih Država tesno su sarađivalo sa UNMIK-om, Međunarodnim komitetom Crvenog Krsta, Međunarodnim komitetom za nestala lica, kolegama iz Američke ambasade u Beogradu i udruženjima porodica žrtava da bi ohrabrili veću saradnju na pitanjima nestalih osoba i brze identifikacije i vraćanja ekshumiranih ostataka. Sjedinjene Države su obezbedile pažljivo usmerenu tehničku pomoć Međunarodnom komitetu za nestala lica da bi se pružila moderna naučna podrška forenzičkim naporima da se identifikuju stotine ekshumiranih ostataka. Međunarodni komitet za nestala lica pomaže da se okonča patnja porodica koje se još uvek bore sa emotivnim posledicama višegodišnjeg etničkog čišćenja na Kosovu.

Sjedinjene Države su pomagale UNMIK, Vladu Kosova i nevladine organizacije u razvoju kosovskog plana za borbu protiv trgovine ljudima kao i standardnih operativnih postupaka za pomoć žrtvama. Sjedinjene Države finansiraju napore nevladine organizacije «Nada i domovi za decu» da bi ispunile cilj plana delovanja u smislu pružanja smeštaja i podržale službe za žrtve trgovine decom. Zahvaljujući američkim sredstvima, šest Kosovara učestvovalo je u dva programa protiv trgovine ljudima u Sjedinjenim Državama, srećući se se sa policijskim i pograničnim bezbednosnim oficirima, učeći o programima socijalne reintegracije žrtava i razgovarajući sa kreatorima državne politike o američkim programima protiv trgovine ljudima namenjenih inostranstvu. Predstavnici Sjedinjenih Država održavaju direktan kontakt sa lokalnim vlastima o prirodi i stepenu trgovine ljudima na Kosovu.

Sjedinjene Države su promovisale ljudska prava na Kosovu tokom 2004. dajući donacije nevladinim organizacijama koje rade sa ženama na borbi protiv porodičnog nasilja i sa manjinama na razvoju multietničkog društva i učešća manjina u javnim diplomatskim programima koje finansiraju Sjedinjene Države. Dva američka eksperta za konfliktne situacije i etničko pomirenje provela su nedelju dana na Kosovu pomažući omladini i nevladinim organizacijama na razvoju praktičnih znanja u razrešavanju konfliktnih situacija i preispitivanju gorućih problema. Program za međunarodne posetioce sa ciljem borbe protiv nasilja nad ženama doveo je nekoliko kosovskih stručnjaka u Sjedinjene Države da se upoznaju sa svojim kolegama u pet gradova i saznaju o najuspešnijim američkim programima za zaštitu i suzbijanje nasilja. Sjedinjene Države obezbedile su trinaest donacija nevladinim organizacijama za promociju ženskih pitanja, borbu protiv nepismenosti među ženama, promociju jednakosti polova, obezbeđivanje savetovanja o trgovini ljudima, prostituciji i jačanju građanskih prava žena i manjina. Četiri nastavnika engleskog jezika nastoje da uključe građanske obrazovne kurseve preko nastavnog programa za engleski jezik u dve srednje škole i na Univerzitetu u Prištini.

Crna Gora

Vlada je uglavnom poštovala ljudska prava svojih građana; međutim, u nekim oblastima se nailazilo na probleme. Policija je povremeno tukla i maltretirala građane. Nekažnjavanje zloupotrebe ljudskih prava predstavljalo je problem. Nezavisnost medija je bila problem. Pritisak političara ponekad je za posledicu imao iskrivljeno izveštavanje o događajima i u državnim i u nekim privatnim medijima. Porodično nasilje i diskriminacija žena i dalje su problemi. Trgovina ženama i decom radi seksualne eksploatacije i dalje je problem. Određena etnička diskriminacija i dalje postoji, naročito u pogledu Roma.

Tokom 2004. Sjedinjene Države su omogućile istraživanje uzroka i okolnosti policijskog zlostavljanja u Crnoj Gori da bi se olakšao razvoj taktike za borbu protiv ovog problema. Sjedinjene Države su podstakle usvajanje novog crnogorskog Krivičnog zakona u aprilu 2004., što je pomoglo da se svede na minimum mogućnost za policijsko zlostavljanje zatvorenika tako što je promenjena pritvorska procedura pre podizanja optužnice. Sjedinjene Države su takođe dale značajnu i vidnu pomoć osnivanju crnogorskog Upravnog suda obezbeđujući materijalnu, strukturalnu i edukativnu podršku. Novi sud će ubrzati izvršenje pravde i, po rečima predsednika suda, pomoći zaštiti građanskih i ljudskih prava građana Crne Gore.

Tokom 2004. Sjedinjene Države su obučile i opremile policiju, tužioce i sudije za otkrivanje, istragu, krivično gonjenje i suđenje u predmetima trgovine ljudima. Sjedinjene Države su takođe pomogle da se osnuje sklonište za žrtve trgovine ljudima preko Međunarodne organizacije za migracije. Sjedinjene Države su imale vodeću ulogu u podsticanju Vlade da ponovo osnuje policijski specijalni tim za borbu protiv trgovine ljudima i obezbedila mu neophodnu opremu. Sjedinjene Države su takođe uporno insistirale na imenovanju stalno zaposlenog koordinatora za borbu protiv trgovine ljudima i snažnu podršku pružile inicijativi kancelarije državnog tužioca da se ubrzaju suđenja osobama optuženim za trgovinu ljudima.

U nastojanju da promoviše prava manjina, Sjedinjene Države su pomogle da se postigne sporazum među etničkim albanskim strankama, Univerzitetom Crne Gore i Vladom koji je doveo do otvaranja novog programa fakultetskog nivoa koji se drži na albanskom jeziku, a koji je namenjen obučavanju predavača.

back to top ^