2008 Human Rights Report: Preface

Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor

2008 Country Reports on Human Rights Practices

February 25, 2009

Human progress depends on the human spirit. This inescapable truth has never been more apparent than it is today, when the challenges of a new century require us to summon the full range of human talents to move our nation and our world forward.

Guaranteeing the right of every man, woman, and child to participate fully in society and live up to his or her God-given potential is an ideal that has animated our nation since its founding. It is enshrined in the United Nations Universal Declaration of Human Rights, and was reflected in President Obama's Inaugural Address, when he reminded us that every generation must carry forward the belief that "all are equal, all are free, and all deserve a chance to pursue their full measure of happiness."

Our foreign policy must also advance these timeless values, which empower people to speak, think, worship, and assemble freely, to lead their work and family lives with dignity, and to know that their dreams of a brighter future are within reach.

The promotion of human rights is an essential piece of our foreign policy. Not only will we seek to live up to our ideals on American soil, we will pursue greater respect for human rights as we engage other nations and people around the world. Some of our work will be conducted in government meetings and official dialogues, which is important to advancing this cause. But we will not rely on a single approach to overcome tyranny and subjugation that weaken the human spirit, limit human possibility, and undermine human progress.

We will make this a global effort that reaches beyond government alone. We will work together with nongovernmental organizations, businesses, religious leaders, schools and universities, and individual citizens – all of whom play a vital role in creating a world where human rights are accepted, respected, and protected.

Our commitment to human rights is driven by faith in our moral values, and also by the knowledge that we enhance our own security, prosperity, and progress when people in other lands emerge from shadows and shackles to gain the opportunities and rights we enjoy and treasure.

In that spirit, I hereby transmit the Department of State’s Country Reports on Human Rights Practices for 2008 to the United States Congress.

Hillary Rodham Clinton
Secretary of State

Serbia

Country Reports on Human Rights Practices - 2008
Released by the Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor
February 25, 2008

The Republic of Serbia is a parliamentary democracy with approximately 7.5 million inhabitants. Boris Tadic was reelected president on February 3. On May 11, voters elected a new parliament, with some minority ethnic parties winning seats. Observers deemed both elections to be mostly in line with international standards. On July 8, President Tadic selected Mirko Cvetkovic to be prime minister and lead the country's coalition government. Democratic parties formed a ruling coalition within constitutionally prescribed time limits. Civilian authorities generally maintained effective control of the security forces.

The government generally respected the human rights of its citizens; however, the following human rights problems were reported: police brutality; corruption in the police and the judiciary; inefficient and lengthy trials; government inability to apprehend the two remaining fugitive war crimes suspects under indictment of the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY); harassment of journalists, human rights advocates, and others critical of the government; limitations on freedom of speech and religion; societal intolerance and discrimination against ethnic and religious minorities, particularly Roma; large numbers of internally displaced persons; violence against women and children; and trafficking in persons.

During the year the government arrested and extradited Stojan Zupljanin and Radovan Karadzic, two of the final four indictees sought by the ICTY for war crimes.

RESPECT FOR HUMAN RIGHTS

Section 1 Respect for the Integrity of the Person, Including Freedom from:

a. Arbitrary or Unlawful Deprivation of Life

The government or its agents did not commit any politically motivated killings; however, on August 15, Ranko Panic died from internal injuries after police allegedly beat him during a July 29 pro-Radovan Karadzic demonstration. On September 16, Interior Ministry director of police Milorad Veljovic suspended six officers from Belgrade, Nis, and Novi Sad, including a senior commander, and initiated disciplinary proceedings against them for exceeding their authority during the demonstration. On November 7, the republican public prosecutor's office announced that Panic died as a result of injuries incurred during the beating and launched a joint investigation with the police to determine who inflicted the injuries. The investigation continued at year's end.

On March 21, Knjazevac municipal court President Dragisa Cvejic died from injuries suffered when a hand grenade exploded as he left his home for work. Police arrested Ivan Stojadinovic, Denis Ivanovic, and Elvis Catakovic on suspicion of involvement in the attack, but subsequently released Ivanovic and Catakovic. Police suspected that Cvejic's killing was related to his work as a judge. Stojadinovic's trial in the Zajecar municipal court was pending at year's end.

On January 18, Judge Milimir Lukic of the Belgrade district court sentenced Milorad Ulemek, former commander of the Special Operations Unit (JSO), and three members of the Zemun organized crime group to maximum sentences of 40 years' imprisonment for a total of 18 murders, three kidnappings, and two bombings that were classified as terrorist attacks. Of the 30 initial indictees, 26 were convicted and sentenced. On August 6, Judge Lukic signed the verdict; the Office of the Special Prosecutor for Organized Crime appealed the verdict on August 27, citing violations of criminal procedure regulations and incomplete facts.

On February 8, the Special Prosecutor's Office submitted a request for further investigation into the 1999 killing of prominent independent journalist Slavko Curuvija, owner of the Dnevni Telegraf newspaper and Evropljanin magazine. In August Special Prosecutor Miljko Radisavljevic announced that he would request a formal court investigation in September, but the investigation had not begun as of year's end.

During the year authorities reviewed forensic evidence in the investigation into the 2004 deaths of Dragan Jakovljevic and Drazen Milovanovic, two guards from Belgrade's Topcider military facility. Prior to the investigation, a military commission pronounced the deaths suicides, while an independent commission determined they were murders.

The government continued to investigate the disappearance and subsequent killing of Ylli, Mehmet, and Agron Bytyqi in 1999. The bodies of the three U.S. citizen brothers were recovered, with hands bound and gunshot wounds to their heads, in 2001 from a mass grave in rural Petrovo Selo, near a police facility. On June 9 and 10, the special war crimes court questioned police trainees and employees at the facility, as well as Slobodan Borisavljevic, General Vlastimir Djordjevic's former chief of staff. Djordjevic was head of the state security forces at the time of the killings. In July, Goran Radosavljevic, former head of the gendarmerie, also appeared as a witness. In October the special war crimes court resumed the trial of Sreten Popovic and Milos Stojanovic, two former members of the police unit accused of the killings.

On June 20, the Supreme Court sentenced 10 persons involved in the 1999 killing of four Serbian Renewal Movement members and the attempted assassination of movement leader Vuk Draskovic. Milorad Ulemek and Rade Markovic, the former head of the state security service, received 40-year sentences, while Nenad Ilic, Dusko Maricic Gumar, Nenad Bujosevic, Branko Bercek, Leonid Milivojevic, Mihalj Kertes, Dragisa Dinic, and Vidan Mihajlovic were also convicted.

The special war crimes chamber of the Belgrade district court continued to try cases arising from crimes committed during the 1991-99 conflicts in the former Yugoslavia.

On February 8, the trial of eight police officers for the 1999 killing of 48 ethnic Albanians in Suva Reka, Kosovo resumed. On June 4, retired Yugoslav Army general Bozidar Delic testified on behalf of the defense. During September and October the court heard testimony from crime scene investigators and local police officers. The trial continued at year's end.

On April 17, the war crimes chamber began hearing the trial in the 1991 killing of over 70 civilians in the village of Lovas, Croatia. The defendants included four former members of territorial defense units, four Yugoslav National Army (JNA) members, and six members of the "Dusan Silni" paramilitary unit. In September and October the defense put on its case. Radovan Vlajkovic, a former JNA reservist, denied forcing civilians to walk across a minefield and blamed the "Dusan Silni" commander for any abuses that took place. Also in September the Supreme Court accepted a defense appeal and released one of the defendants, Jovan Dimitrijevic, from custody during the trial. The trial continued at year's end.

On April 22, the war crimes prosecutor indicted four members of the Scorpions paramilitary unit for the 1999 killing of 14 ethnic Albanians in the town of Podujevo, Kosovo; their trial began in September. A court had previously convicted Scorpions member Sasa Cvjetan and sentenced him to 20 years' imprisonment.

On May 12, the war crimes prosecutor indicted Sasa Djilerdzica and Goran Savic for war crimes against civilians in Zvornik, Bosnia and Herzegovina in 1992.

On May 26, the war crimes prosecutor indicted Boro Trbojevic for the 1991 killing of five civilians in Grubisno Polje, Croatia. The district court in Bjelovar, Croatia previously sentenced Trbojevic in absentia to 20 years' imprisonment for crimes committed in the villages of Topolovica and Velika Peratovica. The case was one of 12 that the Croatian national prosecutor passed to the Serbian war crimes prosecutor under an agreement between the two countries regarding cooperation in prosecuting war crimes.

On June 12, the war crimes chamber issued a judgement in the Zvornik case, the first war crimes case which the ICTY partially transferred back to Serbia for adjudication. Dragan Slavkovic, Ivan Korac, and Sinisa Filipovic, members of the Yellow Wasp paramilitary group, were sentenced to 15, 13, and three years respectively for involvement in the 1992 killing of 21 Bosnian Muslims and the expulsion of 1,822 civilians in the Zvornik region of Bosnia and Herzegovina; a fourth suspect, Dragutin Dragicevic, was acquitted. On August 5, the war crimes prosecutor announced the indictment of Branko Grujic and Branko Popovic, leader of the self-proclaimed "interim government of the Serbian municipality of Zvornik." The charges included imprisonment, inhumane treatment, and the deaths of over 700 persons, 270 of whom have been exhumed from mass graves in Crni Vrh and Grbavci and identified.

On July 17, the war crimes prosecutor requested an investigation of Fatmir Limaj and 27 Kosovo Liberation Army (KLA) members in connection with the killing of 22 ethnic Serb and Albanian civilians in the Kosovo municipalities of Lipljan, Stimlje, and Glogovac in 1998. The ICTY acquitted Limaj of unrelated charges in 2005.

There were developments in the Ovcara case (also known as the Vukovar massacre). On January 21, former JNA officer and acquitted ICTY indictee Miroslav Radic testified at the retrial of 14 former Serb militia members convicted in 2005 of murder, torture, and inhuman treatment of more than 200 Croatian prisoners of war at the Ovcara farm near Vukovar in November 1991. In September a witness testified that defendant Stanko Vujanovic had control over detainees in Ovcara and that numerous trucks with 20-30 people each left the camp in the evening of November 1991.

On April 14, the war crimes prosecutor announced that the Norwegian government would extradite indicted suspect Damir Sireta to Serbia. Prosecutors alleged that Sireta participated in the Ovcara killings as a member of the Vukovar Territorial Defense unit; his trial began in December.

On August 29, the war crimes prosecutor requested the war crimes chamber of the Belgrade district court open an investigation of U.S. citizen Peter Egner on suspicion of having committed crimes in Belgrade during World War II as a member of the Gestapo. The request accused Egner of war crimes against civilians, including genocide, related to the killing of 17,000 Serb civilians at the Staro Sajmiste concentration camp between 1941 and 1943. On September 26, the war crimes chamber granted the request and opened an investigation. The war crimes prosecutor also requested documentation from the United States that would support a request to extradite Egner to Serbia.

On September 24, the war crimes prosecutor filed a request for investigation against Sandor Kepiro for war crimes allegedly committed in Novi Sad in 1942. Kepiro, who now lives in Hungary, was suspected of participating in the killing of at least 2,000 Serbs and Serbian Jews.

On December 12, the war crimes prosecutor asked the war crimes chamber of the Belgrade district court to order Nenad Malic taken into custody in connection with charges that he, as a member of the Sixth Krajina Brigade of the Republika Srpska Army, committed war crimes against three Muslim civilians in Bosnia and Herzegovina in 1992. On December 19, the war crimes chamber granted the request and ordered Malic placed into custody for one month.

On December 26, special police anti-terrorist units and gendarmerie, acting on information provided by the war crimes prosecutor, arrested nine ethnic Albanian Serbian citizens accused of war crimes, including involvement in the kidnappings of 159 Serb civilians and the killing and rape of at least 51 persons in the area of Gnjilane, Kosovo between June and October 1999. On December 29, a war crimes chamber investigating judge ordered the suspects, allegedly members of the KLA's Foreign Legion branch, to be held in pretrial detention for 30 days.

b. Disappearance

There were no reports of politically motivated disappearances.

The government continued to make modest progress in cooperating with neighboring countries, the International Commission on Missing Persons, and other international organizations to identify missing persons from the Kosovo conflict. In September, the Humanitarian Law Center (HLC) issued a press release stating that the Ministry of Defense had begun cooperating with HLC on members of the army who were killed or went missing in Kosovo, but that the Interior Ministry had not yet responded to a request submitted for obtaining access to information on killed and missing members of the police force. During the year, the International Committee of the Red Cross (ICRC) chaired three meetings of the Working Group on Missing Persons, which included government representatives from both Serbia and Kosovo. The total number of persons still unaccounted for from the Kosovo conflict stood at approximately 1,900 at year's end. During the year, 60 cases were closed, and all bodies uncovered in Serbia were returned to Kosovo. According to the ICRC, case files of 1,250 families with family members missing as a result of the regional conflicts remained open.

c. Torture and Other Cruel, Inhuman, or Degrading Treatment or Punishment

The constitution and law prohibit such practices; however, police at times beat detainees and harassed persons, usually during arrest or initial detention for petty crimes.

On August 4, officers in Kursumlija allegedly beat Ivica and Toni Jovanovic, two Romani brothers accused in the theft of a water meter, in an effort to extract a confession. After more than 450 Kursumlija residents signed a petition calling for an investigation, the Interior Ministry suspended three officers and initiated disciplinary proceedings. Those suspended included Inspector Miljan Komnenovic, who had been the subject of two prior brutality complaints filed by the Committees for Human Rights in Serbia (CHRIS). Those cases also remained pending. Police released the Jovanovics after arresting other suspects in the theft.

In September unidentified plainclothes police officers allegedly beat three youths in Brus. The police detained the youths on suspicion that they robbed a gas station. Eighteen-year-old A.R. suffered the most severe injuries, including a broken eardrum and numerous bruises on his body. In December CHRIS lawyers criticized the Interior Ministry for failing to identify the plainclothes officers after a three-month investigation, even though the youths provided detailed physical descriptions of the officers and stated that they spoke with a Belgrade accent. According to CHRIS, the police did not take any actions by year's end to identify the perpetrators.

On November 9, four Valjevo police officers allegedly beat and abused Goran Z., Aleksandar S., and Zarko Dj. at the Valjevo police station. On December 17, the Valjevo district prosecutor requested an investigation against Dejan R., a 29-year-old police officer, for involvement in this incident. The Valjevo police directorate confirmed the existence of a criminal complaint against Dejan R. and that he had been suspended from duty on the basis of the complaint and disciplinary procedures. The directorate initiated disciplinary procedures against the other three unidentified officers but did not suspend them.

On December 14, three police officers in Arandjelovac allegedly beat college student Nemanja Mijaljevic after he failed to obey a command to stop his vehicle at a checkpoint. Mijaljevic admitted to drinking and alleged that the police offered to dismiss drunk-driving charges if he remained silent about the beating. On December 16, Nikola Tkalec, a 72-year old neighbor, confirmed that he witnessed a group of people beating someone at the location where police stopped Mijaljevic. Interior Minister Ivica Dacic announced on December 16 that a commission from the police directorate in Belgrade had been sent to Arandjelovac to investigate and promised criminal prosecution if it was determined that officers beat Mijaljevic. On December 18, the police filed criminal charges against Dr. Svetlana Grujic, alleging that she falsified the initial medical report by stating that Mijaljevic suffered a broken rib and severe concussion when in reality he had a scraped nose.

Participants in the February 21 demonstration against Kosovo's independence declaration engaged in looting and property destruction. Police initially protected foreign embassies but then withdrew, which allowed mobs to attack the embassies, causing serious damage and the death of Zoran Vujovic, one of the protesters. Some government officials made public statements justifying and inciting violence. On February 29, prosecutors announced the filing of 44 indictments against 80 suspects in the violence. On March 1, the Belgrade district court investigative judge initiated an investigation against Milan Zivanovic for grave offenses against general safety and aggravated larceny in connection with the embassy attacks. On June 2, Belgrade prosecutors requested investigations against 38 additional suspects for charges including aggravated larceny, joint criminal enterprise, and preventing officials from discharging official duties.

In April the district court in Nis dismissed a June 2007 verdict against four police officers from Doljevac for the 2003 torture and interrogation of an 11-year-old girl in the village of Sarlinac and ordered a new trial, which began in July and continued at year's end. The Youth Initiative for Human Rights (YIHR) had criticized the initial sentence as far too lenient.

There was no further information available on the following 2006 cases: the police beating of Kikinda resident Mihalj Koloncaj; the series of incidents in which police inspector Tomislav Lendvai allegedly beat and sexually assaulted two residents of Subotica; and the case of the gendarmerie unit led by Mileta Novakovic that allegedly used excessive force on a crowd of rowdy basketball fans.

Prison and Detention Center Conditions

Prison conditions varied greatly among facilities. The media reported prison overcrowding, and Damir Joka, head of the Department for the Treatment of Prisoners, stated in October that the country had 9,400 prisoners incarcerated in 28 prisons, almost double the official capacity established by his department. An additional 6,500 persons were waiting for prison placement. In some prisons inmates continued to complain of dirty and inhuman conditions. The quality of food varied from poor to minimally acceptable, and health care was often inadequate. Guards were inadequately trained in the proper handling of prisoners.

According to media reports, in 2007 nine prisoners committed suicide, 67 inmates attempted suicide, and 215 prisoners physically injured themselves as a sign of protest. There were 352 hunger strikes, and the incidence of infectious diseases and addiction increased. Prison authorities registered 6,580 substance abusers, 27 HIV positive inmates, and 1,931 cases of hepatitis B and C.

The government permitted the ICRC and local independent human rights monitors, including the Helsinki Committee for Human Rights in Serbia (HCS), to visit prisons and to speak with prisoners without the presence of a warden. Reports from HCS and the Council of Europe's Committee for the Prevention of Torture (CPT), released in 2006, were critical of prison conditions, including poor facilities, corruption of prison officials, and mistreatment of prisoners, although HCS did note some improvements since its 2005 report. The CPT report also found that facilities lacked appropriate procedures to deal with prisoner allegations of mistreatment.

d. Arbitrary Arrest or Detention

The constitution and law prohibit arbitrary arrest and detention, and the government generally observed these prohibitions.

Role of the Police and Security Apparatus

The country's approximately 43,000 police officers fall under the authority of the Interior Ministry. The police are divided into four main departments, which supervise 33 regional secretariats that report to the national government.

The effectiveness of the police was uneven. While most officers were Serbs, the force included Bosniaks (Slavic Muslims), ethnic Hungarians, ethnic Montenegrins, a small number of ethnic Albanians, and other minorities. The police force in southern Serbia was composed primarily of Serbs, although there were small numbers of ethnic Albanian officers.

There were reports of police corruption and impunity, which the government took measures to address during the year.

On December 24, the Sabac police directorate and the Belgrade criminal investigation department arrested 16 border police officers from the Gucevo border police station on charges that the officers accepted bribes from four individuals in order to facilitate smuggling of cattle across the Drina River to Bosnia and Herzegovina.

In January, the municipal court in Negotin completed an investigation against nine Kladovo border police officers, three customs officers, and one entrepreneur from Kosovo in connection with October 2007 charges that the border police allegedly received bribes and allowed customs-free transport of goods across the Serbia-Kosovo border. A trial was not scheduled at year's end.

Arrest and Detention

Arrests were generally based on warrants, although police were authorized to make warrantless arrests in limited circumstances, including well-founded suspicion of a capital crime. The law requires an investigating judge to approve any detention over 48 hours, and authorities respected this requirement in practice. Bail was allowed but rarely used; detainees facing charges that carried possible sentences of less than five years were often released on personal recognizance.

The law provides that police must inform arrested persons immediately of their rights, and authorities respected this requirement in practice.

The law provides access for detainees to counsel, at government expense if necessary, and authorities generally respected this right in practice. Family members were normally allowed to visit detainees. Suspects detained in connection with serious crimes can be detained for up to six months without being charged. The law prohibits excessive delays by authorities in filing formal charges against suspects and in opening investigations; however, such delays occurred regularly. Authorities frequently held such persons for the full six-month period allowed before charging them.

The law prohibits police use of force, threats, deception, and coercion to obtain evidence, as well as use in court of evidence acquired by such means; however, police sometimes used these means to obtain statements.

According to press reports, just over 20 percent of the prison population was in pretrial remand. The law limits the length of pretrial detention from indictment to the conclusion of a trial to two years for most cases, but allows detention for up to four years for crimes that carry up to the maximum penalty (40 years in prison). The law sets two years as the maximum detention permitted after an appellate court vacates the judgment of a trial court. Nonetheless, prolonged pretrial detention was a problem. Due to inefficient court procedures, some of which were required by law, cases often took extended periods to come to trial; once begun, trials often took a long time to complete.

e. Denial of Fair Public Trial

The constitution and law provide for an independent judiciary; however, the courts remained susceptible to corruption and political influence, and judicial corruption was a problem. Observers believed that judicial reform, particularly replacement of judges appointed during the Milosevic era, was essential to eliminating corruption. The 2006 constitution expanded the role played by the High Judicial Council (HJC) in the appointment of judges, and gives the parliament the right to appoint eight of its 11 members. Human rights groups and the independent Association of Judges criticized this provision for giving the parliament a controlling voice in judicial appointments and affairs. Parliament adopted implementing legislation for the HJC on December 22.

Judges and prosecutors--particularly those handling organized crime and war crimes--frequently received death threats or were subject to physical attack. On February 6, unknown assailants attacked and seriously injured Belgrade judge Milica Trbovic-Svilarevic. On March 21, an exploding hand grenade killed Dragisa Cvejic, president of the Knjazevac municipal court, outside his home. On April 15, Nebojsa Stojicic, president of the municipal court in Leskovac, discovered a hand grenade in his official vehicle. War crimes prosecutor Vladimir Vukcevic received death threats from within the country and abroad following the arrests of Stojan Zupljanin and Radovan Karadzic. Supreme Court President Vida Petrovic Skero noted that in an environment where judges have been murdered, it is very difficult for judges to effectively safeguard the rights of individuals who come before the courts.

In contrast to previous years, there were no specific reports that officials attempted to undermine politically sensitive prosecutions. During the year, however, Supreme Court President Skero stated that it was "necessary to establish responsibility for pressure placed on the judiciary by the media and politicians and to ensure that government representatives refrain from commenting on court decisions." On November 26, the Association of Judges protested statements made during parliamentary debate of a judicial reform package. The association stated that MPs, by voicing false information and commenting on court decisions, exerted pressure on judges and created "an atmosphere akin to lynching."

On February 29, acting chief republic prosecutor Slobodan Radovanovic announced the suspension of Zrenjanin district prosecutor Dragan Lazic on suspicion of bribery following an investigation that revealed serious irregularities in his work. Lazic reportedly delayed trials of executives of a local brick factory and received a large quantity of construction materials as bribes.

On March 10, Smederevo prosecutors indicted former Belgrade district prosecutor Rade Terzic for abuse of official authority. In late March, the Smederevo court ruled that it had no jurisdiction over the case and transferred the case to Belgrade, which in turn appealed to the Supreme Court because Terzic had previously acted as prosecutor before the Belgrade court. In May the Supreme Court granted the appeal and ordered the case to be tried before the Smederevo court. The trial was pending at year's end.

On May 28, a Belgrade court adjourned the trial of former deputy public prosecutor Milorad Cvijovic due to Cvijovic's illness. On September 15, the court again postponed the case. On October 9, the parliament revoked Cvijovic's immunity, and he was placed in detention. Cvijovic was charged with the unauthorized appropriation of a court document from the archives of the state prosecutor's office in 2005 in order to influence proceedings in a commercial case. The trial was ongoing at year's end.

The private sector considered corruption in the commercial courts to be widespread. Land transfers often were difficult to conclude, leading many in the private sector to allege administrative corruption. It was unclear, however, to what extent these problems were due to corruption rather than bureaucratic inefficiency.

The courts were inefficient, and cases could take years to be resolved. On December 9, Justice Ministry State Secretary Slobodan Homen stated that 1,000 criminal cases had been in the courts for more than 10 years. The number of judges at the main courts was inadequate to meet the increasing caseload. During the year, Supreme Court President Skero criticized the parliament for failing to act upon the nominations of more than 100 proposed judges. A lack of professional court administration, the existence of a centralized budget for all courts managed by the Ministry of Justice, and failure to invest in professional personnel and modern infrastructure contributed to the problem. In many cases, unwieldy procedures required by the law contributed to delays.

The judicial system consists of municipal courts, district courts, commercial courts, a Supreme Court, a Constitutional Court, an administrative court, and courts of appeal. The law also provides for special courts within the Belgrade district court for war crimes and organized crime. The law provides for a Constitutional Court, an administrative appeals court, and a second instance appeals court to reduce the Supreme Court's caseload.

On December 22, parliament adopted a set of laws required by the 2006 constitution to regulate the courts. This judicial reform package created a new network of courts that would reduce the number of municipal courts, consolidate others, and cut the number of judges from 2,500 to 2,000. The law also requires the HJC to select new judges for all courts. While the Association of Judges criticized this provision as undermining the constitution's guarantee of life tenure for judges (unless dismissed for misconduct), other observers welcomed this step.

Trial Procedures

Trials are generally public, but they are closed during testimony of a state-protected witness. There are no juries. The law stipulates that defendants are presumed innocent, have the right to have an attorney represent them at public expense, and have the right to be present at their trials. Defendants have the right to access government evidence and to question witnesses. Both the defense and the prosecution have the right to appeal a verdict. These rights were generally respected in practice.

The criminal procedure code, adopted in 2006, introduced prosecutor-led investigation, plea bargaining, and use of special investigative techniques, such as wiretaps and undercover operations, but parliament had not passed legislation to implement these changes by year's end.

The special war crimes chamber continued trying war crimes cases. According to the law, evidence gathered by special investigative techniques is admissible.

Political Prisoners and Detainees

There were no reports of political prisoners or detainees.

Civil Judicial Procedures and Remedies

The constitution establishes an independent and impartial judiciary in civil matters, and citizens can bring lawsuits seeking damages for or cessation of a human rights violation. Remedies generally involved monetary awards.

Property Restitution

During the year a government commission continued to register claims of foreign owners and their successors for private property seized since 1945. The deadline for citizens to file claims expired in 2006. However, the government made no progress toward enacting a private property restitution law or in returning property. The government enacted a law on restitution of communal property in 2006, but it took no significant action to register claims or return communal property.

The law set a deadline of September 30 for churches and religious communities to register claims. There were 3,059 claims registered; the government Directorate for Restitution of Communal and Religious Property also was in contact with a number of claimants who did not file complete documentation. As of December 20, approximately 15,000 square acres of land (including woods, agricultural land, and construction lots) were returned to claimants, the largest portion of which went to the Serbian Orthodox Church. The Catholic Church received property in Pancevo and Sremska Mitrovica, while the Jewish community received approximately 5,400 square feet of apartments and business space in Belgrade.

The Union of Jewish Communities has noted that the country has not ensured the restitution of private Jewish property that was expropriated, mainly between 1941 and 1944. Its representatives also expressed concern that linking religious community restitution with individual restitution would cause delays.

f. Arbitrary Interference with Privacy, Family, Home, or Correspondence

The constitution and law prohibit such actions; however, the government interfered with privacy and correspondence. While the law requires the Interior Ministry to obtain a court order before monitoring potential criminal activity and police to obtain a warrant before entering property except to save people or possessions, police occasionally did not respect these provisions in practice.

In December, the Agency for Privatization published on its website and in Politika newspaper a list containing the full names, one parent's name, and personal identification numbers of 169,411 citizens who did not qualify to participate in the distribution of free shares in the privatization of state-owned enterprises. Rodoljub Sabic, the commissioner for information of public importance, and human rights organizations criticized publication of the information as a violation of the Data Protection Act adopted in October and citizens' right to privacy.

Most observers believed that authorities selectively monitored communications, eavesdropped on conversations, read mail and e-mail, and tapped telephones. Human rights leaders also believed that their communications were monitored.

Section 2 Respect for Civil Liberties, Including:

a. Freedom of Speech and the Press

The law provides for freedom of speech and of the press; however, there were reports that the government interfered with these freedoms. Generally, the press were not limited or prevented from criticizing the government publicly or privately.

Parliament approves the budget of the independent Republic Broadcast Agency (RBA), which has broad authority to revoke radio and television station licenses without the right of appeal; however, it did not revoke any national broadcasting licenses during the year.

The print media were mostly independent and privately owned. The oldest nationwide daily, Politika, was co-owned by a German company and the government but operated by several shareholding companies. Politika's reporting and editorials continued to have a progovernment slant, particularly during the May parliamentary elections.

Broadcast media were mostly independent and privately owned, although privatization of municipally owned media was not yet completed. Radio-Television Serbia (RTS), a public media outlet funded by mandatory subscription, was a major presence, operating two television channels as well as Radio Belgrade. RTS' coverage was generally objective, although the government had considerable influence over RTS and public service Radio Television of Vojvodina. In addition, many television stations relied on the state-owned agency Tanjug for news. Independent news agencies BETA and FONET complained that state financing gave Tanjug unfair commercial advantage.

Binding RBA instructions required RTS to broadcast parliamentary sessions live, despite RTS' complaints that it suffered financial and advertising losses as a result. RTS' managing board stated that the order directly interfered with its editorial policy. The Organization for Security and Cooperation in Europe (OSCE) Mission in the country expressed concern that the RBA's decision was not in accordance with European media freedom standards.

Independent media organizations were generally active and expressed a wide range of views; however, some media organizations experienced threats or reprisals for publishing views critical of the government. During the year, particularly during the preelection period and after Kosovo's independence declaration, there were increased concerns about declining professional and ethical standards and the rise of tabloid journalism.

During the year, some reporters and media organizations were victims of vandalism, bomb threats, and intimidation for coverage and portrayal of views unpopular with the government and right-wing elements of society, such as the capture and extradition of war crimes fugitives. In July protesters attacked reporters from FoNet and B92 who were reporting on protests organized following the arrest of Radovan Karadzic. On July 24, Bosko Brankovic, a cameraman for B92, was attacked while filming a protest and suffered a broken shin. The incident reportedly took place in the immediate vicinity of police officers who did not react, although the police later arrested Milan Savatric, Nikola Lazic, and Stefan Milicevic in connection with the attack. Their trial began in the third district court in Belgrade in December and was ongoing at year's end.

Several journalists and reporters were injured in February during Kosovo-related protests in Belgrade. According to the Association of Independent Electronic Media (ANEM), protestors attacked Dirk Jan Viser, a Dutch reporter for Handelsblad, during protests at the U.S. Embassy. Protestors allegedly also beat two journalists from Russia Today, Andrei Fyodorov and Andrei Pavlov. The police prevented an attempted arson attack and assault on Radio Television B92.

Independent media associations criticized government officials for making statements seen as justifying assaults on the media. Following violent protests over Kosovo's independence declaration, former infrastructure minister Velimir Ilic stated that the "breaking of windows was a democratic act," while the former minister for Kosovo, Slobodan Samardzic, stated that violent incidents at Kosovo border crossings in which several journalists were attacked were "in line" with government policy.

During protests organized from July through September by the right-wing groups Obraz and 1389 in support of Radovan Karadzic, protestors on several occasions entered the Beta News Agency premises by force, demanding that their official statements be published.

Late in the year, Vukasin Obradovic, owner of the weekly Novine Vranjske, and his family received several death threats following the publication of articles alleging connections between a local political party and an organized crime group reportedly engaged in money laundering. Obradovic had been the target of numerous death threats in recent years.

The government did not censor the media, but journalists sometimes practiced self-censorship due to possible libel suits and fear of offending the public, particularly on subjects relating to corruption. Human rights activists charged that they were subjects of smear campaigns in the majority of media for expressing views critical of the government or that challenged the popular narrative regarding the country's role in the wars of the 1990s.

Libel is a criminal offense; those convicted of libel face imprisonment or fines of 40,000 to one million dinars (approximately $720 to $18,000).

Internet Freedom

There were no government restrictions on access to the Internet or reports that the government monitored e-mail or Internet chat rooms. Individuals and groups could engage in the peaceful expression of views via the Internet, including by e-mail.

On August 25, following public criticism, the telecommunications agency withdrew a proposed regulation to require Internet operators to provide state institutions access to client information as part of a system for the legal surveillance of telecommunications. Under the proposal, Internet providers would have to enable at their own expense autonomous surveillance of clients' Internet activities and reroute incoming and outgoing traffic to authorized agencies, the police, and the Security Information Agency (BIA). The ombudsman, the commissioner for information of public importance, the Lawyers' Committee for Human Rights (YUCOM), and ANEM opposed the proposal.

Academic Freedom and Cultural Events

There were no government restrictions on academic freedom or cultural events.

b. Freedom of Peaceful Assembly and Association

The law provides for freedom of assembly and association, and the government generally respected it in practice.

c. Freedom of Religion

The law provides for freedom of religion, and the government generally respected this right in practice; however, the government maintained a discriminatory law on religion and a discriminatory property tax. In contrast to previous years, government officials did not criticize minority religious groups using pejorative terms.

While there is no state religion, the majority Serbian Orthodox Church continued to receive some preferential treatment.

The law recognizes seven "traditional" religious communities (the Serbian Orthodox Church, the Roman Catholic Church, the Slovak Evangelical Church, the Reformed Christian Church, the Evangelical Christian Church, the Islamic community, and the Jewish community) and requires all "nontraditional" religious groups to register with the Ministry of Religion. The ministry has discretion to decide whether to grant approval to "nontraditional" groups. Many minority religious groups which attempted to register with the ministry reported confusing and irregular procedures. Throughout the year, nontraditional religious communities and NGOs continued to advocate changing the law.

Four of the seven nontraditional religious communities denied registration appealed to the Supreme Court. On June 10, the Supreme Court ruled that the Ministry of Religion violated procedures in November 2007, when it failed to register the Montenegrin Orthodox Church, and ordered the ministry to reconsider the application. After the ministry rejected the application a second time, the Montenegrin Orthodox Church filed a new appeal, which was pending before the Supreme Court at year's end.

Tax law exempts property owned by the seven recognized traditional religious groups, although a challenge to the law was pending in the Constitutional Court at year's end. The complaint was filed 2006 on behalf of the Union of Protestant-Evangelical Churches in Serbia; there was no further information available at year's end.

Non-Serbian Orthodox religious organizations continued to report difficulty obtaining permission from local authorities to build new worship facilities. The League of Baptists in Belgrade, which conducted its services and other activities in an old building it purchased to use as a church, reported that the municipal authority continued to refuse, without explanation, a permit to renovate the building. The Romanian Orthodox Church continued to receive no response to its permit request to build a monastery in Vojvodina.

The law requires students in primary and secondary schools either to attend classes of one of the seven traditional religious communities or take a civic education class. Leaders of religious groups excluded from the program continued to express dissatisfaction at the government's narrow definition of religion. The appointment of new religious teachers--supporters of the Belgrade-based Islamic Community of Serbia--in elementary schools in Tutin and Sjenica, provoked protests from the Novi Pazar-based Islamic Community in Serbia that the teachers were unqualified.

Unlike in previous years, there were no reports that government officials made pejorative public statements against small religious groups.

The government Directorate for Restitution of Communal and Religious Property continued to accept and process property restitution claims from the traditional and registered nontraditional religious communities. The directorate accepted a total of 3,059 property restitution claims, the largest number of which came from the Serbian Orthodox Church. Some property was restored to the Serbian Orthodox Church in the Dioceses of Backa, Zica, and Srem. Some communities had difficulty assembling the required documentation to submit claims. The Union of Jewish Communities and other religious groups protested the use of 1945 as a baseline, since their properties were largely confiscated from 1941-44.

Societal Abuses and Discrimination

There were a few cases of physical and verbal attacks against religious minorities.

On July 8, in the town of Bor, citizens prevented further construction of a Jehovah's Witnesses temple.

During the first week of August, unidentified individuals twice sprayed graffiti with nationalist symbols and vulgar messages about Jehovah's Witnesses on the Kingdom Hall in Sremska Mitrovica.

On November 17, the Christian Adventist Church reported that unknown perpetrators had damaged four vehicles in the courtyard of its church in Belgrade the previous day. The church also reported that "hate messages" had been written on the walls of Adventist churches in Kragujevac, Leskovac, Jagodina, and Sivac during October and November and called on the Ministry of Religion, other religious groups, and the international community to condemn the attacks. The church reported the damage to its vehicles to the police, which conducted an investigation. There were no arrests as of the end of the year.

There was no further information available on the March 2007 attack on Jehovah's Witnesses missionaries in Stari Banovci or the June 2007 stabbing of Zivota Milanovic, a Hare Krishna follower in Jagodina.

Religious communities, especially minority religious communities, reported continuing vandalism of buildings, cemeteries, and other religious sites. NGOs criticized authorities for their slow or inadequate response. On November 26, Deputy Religion Minister Dragan Novakovic told Forum 18 that he regretted that most attacks on religious communities were prosecuted as minor offenses such as disturbing the peace instead of as incitement of hatred, which carried more severe penalties.

The press, mostly tabloids, continued to label smaller, multiethnic Christian churches, including Baptists, Adventists, Jehovah's Witnesses, and other smaller religious groups, as dangerous "sects." A number of right-wing youth groups referred to nontraditional religious communities as sects posing a threat to Orthodox Christian society in the country.

The Jewish community comprised an estimated 3,000 persons. Jewish leaders reported continued incidents of anti-Semitism, including anti-Semitic graffiti, vandalism, small circulation books, and Internet postings. Bookshops widely sold books with anti-Semitic content. Several booksellers at the annual Belgrade Book Fair in October displayed "The Kingdom of the Hazars," an anti-Semitic work by the Serbian author Dejan Lucic. Right-wing youth groups and Internet forums continued to promote anti-Semitism and use hate speech against the Jewish community.

In January police filed criminal charges against several neo-Nazis, including their leader Goran Davidovic, for violent behavior and spreading racial hatred during an unauthorized rally in Novi Sad in October 2007.

Holocaust education was incorporated into the school curriculum, and the role of the government in the Holocaust was also discussed. There was a tendency among some commentators to minimize and reinterpret the role of national collaborators' movements from the World War II period and their contribution to the Holocaust in Serbia.

During the year the Islamic community remained divided along political lines. One group aligned itself with a newly established local Riyaset in Belgrade, and the other retained its traditional ties to the Riyaset in neighboring Bosnia and Herzegovina. Both communities blamed the Ministry of Religion for the conflict within the Islamic community and for violating the law by allowing both communities to register. Occasional violence between the communities continued throughout the year. On March 7, after the main weekly prayer in the Tutin mosque, supporters of the rival communities clashed, with one person injured by gunfire. Several clashes over mosques in Prijepolje and Novi Pazar resulted in physical attacks on supporters of the communities and police intervention. The Islamic Community in Serbia, led by chief mufti Muamer Zukorlic, held elections on all levels in June and July. The Islamic Community of Serbia, led by Reis Adem Zilkic, did not recognize the elections.

For a more detailed discussion, see the 2008 International Religious Freedom Report.

d. Freedom of Movement, Internally Displaced Persons, Protection of Refugees, and Stateless Persons

The law provides for freedom of movement within the country, foreign travel, emigration, and repatriation, and the government generally respected these rights in practice. The government cooperated with the Office of the UN High Commissioner for Refugees (UNHCR) and other humanitarian organizations in providing protection and assistance to internally displaced persons, refugees, returning refugees, asylum seekers, stateless persons, and other persons of concern.

The law prohibits forced exile, and the government did not employ it.

Internally Displaced Persons (IDPs)

According to UNHCR figures, approximately 205,842 IDPs resided in the country, mainly Serbs, Roma, Ashkali (an Albanian-speaking ethnic group considered by outsiders as similar to Roma but self-identifying as a separate group with cultural distinctions from Roma), Gorani, and Bosniaks (Slavic Muslims) who left Kosovo as a result of the 1998-99 conflict. Approximately 4,041 IDPs remained in 57 official collective centers and 998 in 31 unrecognized collective centers. Although the government continued to close collective centers, many IDPs remained in minimally habitable facilities that had been constructed as temporary accommodations rather than for long-term occupancy.

Without an official IDP card, individuals were not able to access IDP services. The government allowed IDPs access to assistance from NGOs and international organizations.

The government continued to pay minimum wage salaries, including social and pension contributions, to IDPs who were in the Kosovo government and state-owned enterprises before June 1999 and who were not currently employed. IDPs who found another job permanently lost eligibility for government assistance. The government investigation into the eligibility of IDP recipients for such payments was ongoing at year's end.

The law requires residents to record changes of residency and to appear in person at the place of prior registration to remove themselves from the registry. IDPs from Kosovo who lacked personal or residency documents from Kosovo were unable to deregister from their Kosovo addresses and register at a new address in Serbia. Without an authorized local address in the country, individuals were ineligible for health insurance, social welfare, and public schools. NGOs provided legal assistance to IDPs to register residency.

There were 22,104 officially registered Romani IDPs in the country. However, the UNHCR estimated that there were a total of 40,000 to 45,000 internally displaced Roma living in the country, many of whom presumably lacked personal documents necessary to register as IDPs. Many Roma displaced from Kosovo were assumed to have been Serb collaborators during the Kosovo conflict and could not safely return. While some Romani IDPs lived in government-supported collective centers, living conditions for Roma (both local and IDPs) were generally extremely poor. Local municipalities often were reluctant to accommodate them. If Roma did stay, they often lived in unauthorized encampments near major cities or towns.

While government officials continued to make public statements that IDPs should return to Kosovo, senior government officials also claimed that it was unsafe for many to return. IDP returns to Kosovo slowed; approximately 540 individuals who had been living in displacement in Montenegro, Serbia, and Macedonia returned to Kosovo during the year.

Protection of Refugees

On April 1, a new asylum law went into effect. The law provides for the granting of asylum or refugee status in accordance with the 1951 UN Convention relating to the Status of Refugees and its 1967 protocol, and the government has established a system for providing protection for refugees. The new law's definition of statelessness complies with the 1954 Convention on the Status of Stateless Persons. As of April 1, the government assumed from the UNHCR responsibility for refugee status determination (RSD) and for care of asylum-seekers and refugees from outside the territory of former Yugoslavia. The government registered 52 asylum seekers after the law went into effect, compared to 25 during the first four months of the year. The government rendered six RSD first instance decisions, all of them negative, during the year.

In practice, the government provided protection against the expulsion or return of refugees to countries where their lives or freedom would be threatened.

Asylum seekers had freedom of movement in the country after establishing their identity and filing an application for asylum. They were eligible for public assistance, including accommodation and food, but they did not have the right to employment until recognized as refugees through an RSD.

On December 22, the Commissariat for Refugees officially assumed control of the country's sole asylum center from UNHCR. The center had capacity for approximately 90 persons. The commissariat was also responsible for status determination and care of refugees from the former Republic of Yugoslavia.

The government cooperated with the UNHCR and other humanitarian organizations in assisting refugees and asylum seekers and provided temporary protection (refugee status on prima fasciae basis) to individuals from former Yugoslav republics who may not qualify as refugees under the 1951 convention and its 1967 protocol. The refugee status of individuals from the Socialist Federal Republic of Yugoslavia continued to be regulated under the 1992 Decree on Refugees. The government and the UNHCR estimated that 96,466 refugees from Croatia and Bosnia and Herzegovina resided in the country, while the government estimated approximately 400,000 former refugees who were naturalized, but not socially and economically integrated into the country. There were 1,295 refugees living in 57 official collective centers and 607 in unrecognized collective centers.

Stateless Persons

The basis for citizenship is jus sanguinis, and there were no de jure stateless persons. The UNHCR estimated that there were up to 17,000 de facto stateless persons in the country, mostly due to a cumbersome and lengthy citizenship registration process. Lack of information, administrative fees, difficulty obtaining documents, the lack of an official recognized residence, and sometimes the need to go to court to prove origin and identity made it difficult or impossible for some to register. These problems disproportionately impacted Romani, Ashkali, and Egyptian communities, particularly IDPs, although they also affected others who were destitute and living in isolated areas.

Section 3 Respect for Political Rights: The Right of Citizens to Change Their Government

The law provides citizens with the right to change their government peacefully, and citizens exercised this right in practice through periodic, free, and fair elections based on universal suffrage.

Elections and Political Participation

The country held presidential elections on January 20 and February 3 and parliamentary and municipal elections on May 11. The OSCE and other election observers, including domestic organizations, judged these elections mostly free and fair. Ethnic Albanian parties participated in the parliamentary elections for the second straight year after 15 years of boycotts.

Political parties generally operated without restrictions or outside interference. However, in its final report on the May 11 parliamentary elections, the OSCE Limited Election Observation Mission noted that some aspects of the campaign went beyond the acceptable limits for a democratic society, in particular when death threats to senior officials were reported. The mission reported that this culminated with the display, in Belgrade, of a large number of posters that could be interpreted as suggesting the assassination of top state officials.

There were 56 women in the 250-seat parliament. The speaker and three of six parliamentary vice presidents were women. There were five women in the 27-member cabinet. The law on elections of members of parliament requires parties' election lists to include at least 30 percent women, and political parties participating in the May elections observed this requirement.

The constitution and law exempt ethnically based parties from the five percent threshold required for a political party to enter parliament. However, the government did raise the number of signatures required to register a minority party list from 3,000 to 10,000. Minority party representatives, in particular ethnic Albanians, criticized this change but ultimately were able to collect the requisite number of signatures. In the May parliamentary elections, minority parties and lists received a combined 3.9 percent of the vote. Seven members of national minorities, including ethnic Hungarians, Bosniaks, and Albanians, were elected to parliament. Two members of ethnic minorities, both Bosniaks, were in the 27-member cabinet.

Government Corruption and Transparency

The law provides criminal penalties for official corruption; however, the government did not implement the law effectively, and officials sometimes engaged in corrupt practices with impunity. There was a widespread public perception of government corruption at all levels.

Many public officials are subject to financial disclosure under the conflict of interest law; however, the Republic Board for Resolving Conflicts of Interest may only recommend dismissal for failure to file reports, not based on the contents of the reports it receives. The board has no authority or means to investigate the substance of the information reported. Board Head Slobodan Beljanski announced on October 15 that his committee received only 3,100 property disclosures from former and current state officials following the May parliamentary elections, although the law required some 20,000 officials to submit reports.

During the year authorities made some new arrests for corruption and continued the prosecution of high-profile cases from previous years. While the government's anticorruption council frequently made public statements and granted interviews, the body had no legal standing and had only an advisory role. The council discussed irregularities in the privatization of the Belgrade port.

On October 23, the parliament approved a law to establish a new anticorruption agency, an independent state body that reports to the parliament. The agency was charged with implementing the national anticorruption strategy and overseeing issues related to conflict of interest and financial disclosure. The new law also provides for criminal sentences of six months to five years, fines, and prohibitions on holding public office for failure to submit disclosures or submission of false information.

There were reports of authorities failing to act in response to detailed reports of suspected corruption. There were no reports of high-profile politically motivated investigations.

On June 5, Belgrade police announced the arrest of a 53-year-old tax inspector, Ratka V., on the suspicion that, on April 22, she solicited a bribe of 55,000 euros (approximately $78,000) from the owner of a public company in Obrenovac.

On September 26, police arrested Commercial Court judge Zeljko Munjiza and lawyer Nemanja Jolovic in connection with the bankruptcy of the BIM Slavlija company. The Belgrade district prosecutor charged Munjiza, whose immunity the parliament stripped in an emergency session, and Jolovic, already a defendant in the prominent "bankruptcy mafia" case, with corruption and abuse of power for allegedly conspiring to defraud BIM Slavlija of approximately 65 million dinars (approximately $1.2 million) during bankruptcy proceedings.

On October 1, police, in cooperation with the special prosecutor for organized crime, arrested 11 people in Zrenjanin on charges of abuse of office, forging public documents, and bribery. Suspects included Zrenjanin Mayor Goran Knezevic, head of the Urban Planning Department Nikola Halas, Vojvodina Assembly Democratic Party deputy Bratislav Tomic, Zrenjanin Tourist Organization director Milan Milosev, and several private businessmen. The group allegedly defrauded Zrenjanin municipality of approximately 3.5 million euros (approximately $5 million) by allotting to selected businessmen the most attractive parcels of construction land at low prices. The businessmen then sold the parcels at much higher prices. According to press reports, Halas admitted under questioning that he accepted a 10,000 euro ($14,150) bribe from a local investor, but Knezevic and the other defendants denied the allegations.

On October 7, police arrested Branko Gligoric, former manager, and Verica Dujovic, former finance director, of the Official Gazette public company on suspicion that they defrauded the company of 180 million dinars (approximately $3.3 million) by signing contracts and making investments without government consent. According to police, Gligoric and Dujovic failed to conduct requisite due diligence before entering into a number of contractual relationships from 2002-06.

On October 27, the court issued its fourth postponement of the trial of Dejan Simic, former vice governor of the National Bank of Serbia, and Socialist Party of Serbia director Vladimir Zagradjanin, indicted for bribery. Simic allegedly accepted 100,000 euros ($141,500) in exchange for agreeing to register the Credit Export Bank. The trial remained pending at year's end.

In July, Goran Kljajevic, former president of the Belgrade commercial court, and judge Delinka Djurdjevic became the last of 29 defendants standing trial on charges of bribery, abuse of office, and illegal bankruptcy in the "bankruptcy mafia" trial to be released from detention. The Supreme Court ruled the defendants no longer presented a risk to flee, destroy evidence, or influence witneses while standing trial. The government accused the defendants of operating a scam in which the commercial court would declare enterprises bankrupt and the Postal Savings Bank would provide cheap loans to favored businessmen to buy the enterprise's assets at a below-market price. The trial was ongoing at year's end.

On May 26, Savetije Jovic, one of 53 defendants in the "highway mafia" case, committed suicide in Nis. He was the third defendant in this matter to commit suicide since 2006. Prosecutors accused the defendants of using false payment cards and illegal software on two major tollgates from 2004-06, resulting in a loss of approximately 6.5 million euros ($9.2 million) in state revenue. The trial resumed on May 28 and continued throughout the year.

Three officers who prepared the police report against Ljubomir Geric and three other former executives of the public power utility Elektroprivreda Srbije, were either demoted or forced into retirement. Geric and the other executives had been charged in connection with agreements between the utility and two trading companies from 2001-04 that led to the loss of millions of dollars from the state budget. The prosecutor's office had not filed a request for investigation as of year's end.

On June 30, Mihalj Kertes, former head of the Customs Service during the Milosevic era, pleaded not guilty to fraud and embezzlement charges. The case, part of the ongoing "Cyprus money laundering" investigation of former Milosevic officials, continued as of year's end.

Government implementation of the 2004 access to information law continued to be slow, and the government generally did not provide access in practice. The law provides for public access to information of "legitimate public importance" (with many exceptions) and establishes an independent commissioner, selected by parliament, to handle appeals when government agencies reject requests for information. According to a 2006 report by Transparency International, 81 percent of local institutions, 67 percent of public enterprises, and 35 percent of ministries were failing to fulfill their obligations under the access to information law, even as requests for information tripled between the end of 2005 and the end of 2006. NGOs reported that their requests for information from the government frequently went unanswered. On December 22, the commissioner for information of public importance criticized BIA for failing to provide information as required by law; he also singled out the Infrastructure Ministry and the Petroleum Industry of Serbia for their lack of compliance.

Section 4 Governmental Attitude Regarding International and Nongovernmental Investigation of Alleged Violations of Human Rights

A variety of independent domestic and international human rights groups generally operated without government restriction, investigating and publishing their findings on human rights cases. However, these groups were often subjects of harassment, threats, and libel suits for expressing views critical of the government or contrary to nationalist views of Kosovo, the ICTY, and the wars of the 1990s. Prominent human rights groups included HCS, the HLC, YUCOM, the Fund for an Open Society, YIHR, and the Belgrade Center for Human Rights.

Following Kosovo's independence declaration, some media and right-wing groups launched campaigns targeting the most prominent human rights NGOs and their activists for their opinions on Kosovo's status. On February 22, for example, YUCOM activists received threatening phone calls. Police inspectors investigated the case but did not make any arrests. A number of Web forums called for fighting "national traitors" and "burning the witches" (a reference to a group of prominent female human rights activists) and posted activists' home addresses and other personal information on blogs. Throughout September and October daily newspapers Pravda and Kurir, weekly Tabloid, and weekly magazine Pecat published a number of articles targeting HCS head Sonja Biserko for criticism, which contributed to a hostile atmosphere toward human rights advocates in general.

On February 27, Infrastructure Minister Velimir Ilic gave a statement to media claiming the government "could not defend people who advocate that Kosovo is not ours from being beaten up by somebody who came from Kosovo." On February 28, a group of 44 NGOs expressed concern that Ilic's statement appeared to condone verbal or physical attacks against anyone in society with differing opinions.

On September 30, a group believed to be Serbian Radical Party members protesting against the arrest of Radovan Karadzic drew a swastika in front of the HCS office. This incident came shortly after the release of HCS' annual report on the human rights situation in Serbia in 2007 generated controversy and media attacks. The group forcibly entered the building housing HCS but did not attempt to enter the organization's offices. On October 6, two persons accosted and threatened Sonja Biserko as she approached her home. Belgrade police responded quickly and promised additional patrols, but the investigation did not produce any arrests and police did not act upon an HCS request for enhanced protection following these incidents. HCS also criticized the lack of a government statement condemning the attack on its office.

On December 1, activists from the right-wing group 1389 marched to YUCOM's office and demonstrated for 30 minutes in an attempt to deliver a letter criticizing YUCOM's head Biljana Kovacevic-Vuco for her role in "dismembering the Serbian state." In response, YUCOM issued an open letter to President Tadic, Prime Minister Cvetkovic, and Interior Minister Dacic calling on the government to "take adequate measures against bullies who have been harassing the citizens of Belgrade and especially representatives of NGOs."

There were no further developments in the January 2007 attack on Violeta Djikanovic and Milos Urosevic of the NGO Women in Black, the January 2007 attack on YIHR activist Radojica Buncic, or the July 2007 attack on youth members of My Initiative.

Sasa Jankovic continued to serve as national ombudsman, giving periodic public statements on issues of concern. Vojvodina province had its own ombudsman, who operated independently during the year. According to the Ministry of Human and Minority Rights, 14 of the country's 169 municipalities had an ombudsman.

During the year the government arrested and extradited Stojan Zupljanin and Radovan Karadzic, two of the remaining four indictees sought by ICTY. Two ICTY suspects, Ratko Mladic and Goran Hadzic, remained at large, and ICTY continued to insist on their arrest.

While the law prohibits the extradition of any person with Serbian citizenship, it allows for an exception in cases of extradition of citizens to the ICTY.

Section 5 Discrimination, Societal Abuses, and Trafficking in Persons

The constitution and law prohibit discrimination based on race, gender, disability, language, or social status; however, discrimination against women and ethnic minorities, trafficking in persons, and violence against women and children were problems. During the year, the government reinstituted a Ministry for Human and Minority Rights, elevating its status and fulfilling the demand from the NGO community that human and minority rights be represented at the ministerial level.

Women

Rape, including spousal rape, is punishable by up to 40 years in prison. Advocates suspect that only a small percentage of rape victims reported their attacks, fearing reprisals from their attackers or humiliation in court. Few spousal rape victims filed complaints with authorities. Women's groups reported that sentences were often too lenient.

Violence against women was a problem, and high levels of domestic violence persisted. Domestic violence is a crime punishable by up to 10 years' imprisonment. The law provides women the right to a restraining order against abusers. Such cases were difficult to prosecute due to lack of witnesses and evidence and unwillingness of witnesses or victims to testify. In a 2006 World Health Organization study, two-thirds of physically abused women reported that they did not seek help because they thought such abuse was normal or not serious. The few official agencies dedicated to coping with family violence had inadequate resources. The NGO community played an active role in combating violence against women. Osvit, a Nis-based NGO, continued to operate a Romani language telephone hotline for women who were victims of domestic violence or abuse.

A report by several Romani NGOs released in April 2007 found that, of the half of the respondents who would discuss domestic violence, over 75 percent reported experiencing verbal or physical abuse. The respondents said that police did not act to protect them and that they were excluded from some state-funded safe houses.

The Serbian Victimology Society reported in 2006 that one-third of women have been victims of physical violence and half of women have been victims of psychological violence. According to the Magistrates Association of Serbia, domestic violence was significantly underreported and the problem was widespread and usually long-lasting. Violence frequently became a way of life in a country where contributing factors such as financial dependence, cramped living quarters (multifamily living arrangements were common), and the lack of support from extended family were prevalent.

Prostitution is illegal, although being a client of a prostitute is not a criminal offense.

Sexual harassment was a common problem, but public awareness remained low and few complaints were filed during the year. The law provides that sexual harassment is a crime punishable by up to six months' imprisonment for a simple case and up to one year's imprisonment for abuse of a subordinate or dependent.

Women have the same legal rights as men, including under family law, property law, and in the judicial system, and these rights were generally enforced in practice. The government's Council for Gender Equality worked during the year with NGOs to raise public awareness of gender equality problems.

Traditional views of gender roles, particularly in rural areas, resulted in discrimination against women. In remote rural areas, particularly among some minority communities, women could not effectively exercise their right to control property. In these areas, it was common for husbands to direct the voting of their wives.

The social status of women was generally considered inferior to that of men, and women were not well represented in commerce. Women were legally entitled to equal pay for equal work; however, according to statistics in the draft National Strategy for Improving the Status of Women quoted at a roundtable in October, women's average wages were 16 percent lower than those of men, there were 54 percent more women unemployed than men, and only 21 percent of women occupied management positions. The government's Bureau of Statistics reported in November that women earn an average of 1,400 dinars (approximately $25) less per month than men.

Children

The government was committed to the rights and welfare of children. In October, Rasim Ljajic, minister for labor and social policy, stated that 155,000 children lived in poverty, while approximately 161,000 children received some kind of social assistance. He added that children from the refugee community and Romani families were in the most difficult position with almost 60 percent of Romani children living in non-hygienic settlements and 46 percent not having a meal every day. Ljajic also reported that in 2007 government institutions registered 1,640 cases of child neglect, emotional, and physical violence against children.

Romani families experienced some difficulties registering the births of children, mostly due to a lack of permanent address or documentation of parents' identity.

While the educational system provided nine years of free, mandatory schooling, including a year before elementary school, ethnic prejudice, cultural norms, and economic distress discouraged some children, particularly Roma, from attending school. According to an August 2007 government report, 95 percent of children started elementary school on time and 76-86 percent of secondary school-age children attended school. The report noted, however, that school attendance was significantly lower among children from vulnerable groups, including Roma and poor populations. Only 14.4 percent of children in rural areas attended preschool.

Romani education remained a problem. Many Romani children, especially girls, did not attend primary school; reasons included family objections, lack of identity documents, judgments by school administrators that they were unqualified, and societal prejudice. According to an Open Society Institute report presented in October, only two percent of Romani children were in preschool, while fewer than 40 percent attended primary school. In some cases, children who attended school sat in separate Roma-only classrooms or in a group at the back of regular classes. Few teachers were trained in the Romani language, and many Romani children did not learn to speak Serbian. Some Romani children were mistakenly placed in schools for children with emotional disabilities because the Romani language and cultural norms made it difficult for them to succeed on standardized tests in Serbian. In October the Ministry of Education announced the introduction of assistant teaching positions for Roma in pre- and primary schools.

While the law provides that government clinics offer free medical care, including free medicines from a limited list of covered drugs, there were reports that corruption resulted in restricted access to medication for some. Romani children often were not vaccinated.

Child abuse was a problem. In December a representative of the government council for children's rights reported that government centers for social assistance across the country continued to see a rise in child abuse and neglect within families; 22 percent of such cases documented by the centers included physical violence. According to the Poverty Reduction Strategy Report, reported cases of family violence rose in 2006. While teachers were instructed to report suspected child abuse cases, they often did not do so. Police generally responded to complaints, and prosecutions of child abuse cases occurred during the year. Psychological and legal assistance was available for victims, and there was an incest trauma center. There was increasing incidence of peer-abuse among children.

Child marriage was a problem in some communities, particularly among Roma and in rural areas of southern and eastern Serbia. In the Romani community, boys and girls generally married between the ages of 14 and 18, with 16 as the average; boys generally married a few years later than girls. Child marriage was most common among Muslim Ashkali, most of whom were displaced from Kosovo.

Trafficking in Persons

The law prohibits all forms of trafficking in persons; however, there were reports that persons were trafficked through, to, within, and from the country.

Serbia was a transit point and a point of origin and destination for trafficking in women and children. Domestic trafficking increased compared to previous years, and the number of domestic victims identified was much higher than foreign victims. To a lesser extent than in previous years, Serbia was a transit point for women trafficked to Western Europe. East European and Central Asian countries were the primary source countries for persons trafficked to and through Serbia. Minors comprised approximately 40 percent of all identified victims. Victims were trafficked for commercial sexual exploitation, labor, begging, forced marriage, and adoption.

Roma, poor rural families, and persons who lacked identification documents were at the highest risk of being trafficked. In 2006 the Ministry of Labor, Employment, and Social Policy and the NGO Children's Rights Center released results of a survey that showed Romani children and children from poor, rural communities and foster families were at the highest risk for child labor abuse, including begging, theft, prostitution, dealing narcotics, and hard physical labor. Some Romani children were trafficked within the Romani community and to Roma abroad for exploitation in begging and theft rings.

Traffickers tended to be part of small crime groups with international links. In the majority of cases, friends or family members facilitated contact between traffickers and victims.

Traffickers recruited victims through enticements including advertisements for escorts, marriage offers, and offers of employment. Some women went to work as prostitutes knowingly and only later became trafficking victims. Authorities reported increased use of the Internet and mobile text messaging as a method of recruiting victims.

The government continued funding antitrafficking programs. Early in the year, a new law introduced a mandatory, supplemental postage stamp to generate revenue for antitrafficking activities. The agency for coordination of protection of victims disbursed income from the stamps to NGOs that provided direct assistance to victims.

The criminal code differentiates between trafficking and smuggling. The penalty for trafficking in persons is two to 10 years in prison; for trafficking minors, the penalty is a minimum of three years; if the act of trafficking resulted in death, the penalty is a minimum of 10 years; if it involved serious physical injury, the penalty is three to 15 years; if there were multiple acts of trafficking or if perpetrated by an organized group, the penalty is a minimum of five years.

During the year authorities filed more than 30 criminal charges against persons for trafficking. Government officials estimated that the number of unidentified cases was increasing. Antitrafficking groups worked with trafficking victims, including 55 victims identified during the year. The police initially referred 40 of the victims for identification, while NGOs and other groups referred the remaining 15.

The government cooperated in combating trafficking with neighboring countries, including Bosnia and Herzegovina, Croatia, Hungary, Slovenia, Bulgaria, Romania, Greece, and Ukraine. However, the law prohibits extradition of citizens, including dual nationals (except to the ICTY for war crimes), and the government did not extradite any citizens who were accused of trafficking in other countries.

In May a court commenced the trial of Senad Palamar, the former public prosecutor in Novi Pazar, and 12 others for running a trafficking and prostitution ring. Palamar allegedly failed to investigate or report victims of trafficking forced to work as prostitutes at a night club in Novi Pazar and allegedly sexually abused those victims. Twelve defendants were convicted and received sentences ranging from one to eight years, although Palamar and two policemen were released on time served.

On October 25, the Interior Ministry reported the arrest of Nebojsa Vojnic, a Subotica police officer, on charges that he facilitated the trafficking of 18 Albanian and Macedonian citizens into Hungary. Police accused Vojnic of accepting a payment of 3,600 euros (approximately $5,100) to transport the illegal immigrants from Subotica to the Hungarian border. Police also arrested Redzep Aliaj, the alleged organizer of the trafficking ring, and Dejan Tikvicki, accused of housing the immigrants in Subotica.

On November 6, police in Novi Pazar arrested 33-year-old Elvir Jasarevic on charges that he, Edvin Jasarevic, Mithat Bisevec, and Veljko Stankovic operated a trafficking and prostitution ring from 2006 through June. There was no further information available at year's end.

On November 19, the government appointed Interior Ministry official Mitar Djuraskovic to be the new coordinator of the National Team to Combat Trafficking in Persons, filling a position vacant since the December 2007 retirement of the previous coordinator. The government's antitrafficking team incorporated government agencies, NGOs, and international organizations and led government antitrafficking efforts. The organized crime police force included a full-time antitrafficking unit, and the border police force had a full-time office to combat trafficking and alien smuggling. The government assisted in international investigations of human trafficking and participated in regional antitrafficking operations.

The government offered temporary resident visas to foreign victims, regardless of their willingness to testify against their traffickers. It also provided victim and witness protection, and did not prosecute victims.

The government agency charged with coordinating victim protection worked to ensure that trafficking victims were correctly identified and referred to assistance providers. Every police station had a focal point for human trafficking to provide rapid response and assistance to possible victims. Separate shelters for domestic and foreign trafficking victims operated during the year. During the year, 35 victims were accommodated in two shelters and the Center for Children without Parental Care. The NGO Astra and the Interior Ministry operated hotlines for trafficking victims. NGOs, government agencies, and volunteers provided legal, medical, psychological, and other assistance to victims. The NGO Atina operated a long-term reintegration program for victims.

The International Organization for Migration (IOM) maintained funds for repatriation of foreign victims. During the year the NGO Atina also had limited repatriation funds.

The IOM and the OSCE funded training programs for police and social welfare officers.

Government and NGO public awareness efforts to combat trafficking included conferences on trafficking and awareness raising campaigns. Astra launched an awareness campaign entitled Naked Facts, and Atina and IOM took part in a televised antitrafficking campaign.

Persons with Disabilities

The constitution and law prohibit discrimination against persons with disabilities in employment, education, access to health care, or in the provision of other state services, and the government generally enforced the law. However, lack of access to older public buildings and public transportation was a problem. The law mandates access for persons with disabilities to new public buildings, and the government generally enforced this provision in practice.

The Center for Independent Living (CIL), a disability rights NGO, reported that most persons with disabilities lived isolated from their communities and that facilities for their education and care were nonexistent or inadequate.

Unemployment remained a serious problem for persons with disabilities. According to government estimates presented by the National Employment Service in November, only 21,000 out of 700,000 people with disabilities were employed. A lack of workplace accommodations, combined with overall high unemployment, made it difficult for persons with disabilities to obtain work. While there were no reports of overt discrimination against persons with mental or physical disabilities, CIL reported that it was difficult to determine if there was discrimination in employment because employers usually gave other reasons for not hiring persons with disabilities. A study released by the Center for Development of Inclusion and the Center for Study of Alternatives in 2006 found that 87 percent of persons with disabilities were unemployed. The study also found that a greater percentage of women with disabilities were dependent on public assistance compared to men with disabilities. In December the minister for labor and social policy reported that 70 percent of persons with disabilities lived in poverty, while 50 percent relied on various forms of government assistance for survival.

In a report released in February 2007, the HCS found that psychiatric hospitals in the country often provided inadequate living conditions and that staff lacked training to deal with these cases. Most institutions were large facilities, isolated from the community. Many patients stayed in institutions for 10 or 20 years because there were no other options. Rights of psychiatric patients are not protected either by law or regulation. The HCS reported that some patients were involuntarily confined in locked wards longer than was medically warranted and that abuses of treatment, such as lengthy physical immobilization, could occur.

In November 2007 Mental Disability Rights International (MDRI) released a report on government facilities for the mentally disabled. The report, titled "Torment, Not Treatment," criticized the facilities for inadequate hygiene and treatment of patients. The report also cited a lack of training for personnel and lack of oversight of their activities, resulting in abuses of patients. MDRI gave examples of patients tied to their beds continuously. The Social Affairs Ministry objected that, while the report was partially accurate in its description of the worst institutions, the conditions were not so extreme at all facilities.

National/Racial/Ethnic Minorities

An April 29 European Commission against Racism and Intolerance (ECRI) report on the country noted the existence of a climate of hostility toward national and ethnic minorities, who constituted 25 to 30 percent of the country's population and included ethnic Hungarians, Bosniaks, Roma, Slovaks, Romanians, Vlachs, Bulgarians, Croats, Albanians, and others.

Roma, who constituted 1.4 percent of the population, continued to be the most vulnerable minority community. Roma were targets of verbal and physical harassment from ordinary citizens, police violence, and societal discrimination.

On August 4, police in Kursumlija allegedly beat Ivica and Toni Jovanovic, two Roma accused in the theft of a water meter, in an effort to extract a confession. The police released the Jovanovics after arresting other suspects in the theft.

On October 29, police arrested Darka M. from Pozega and Milos M. and Vladan M. from Lajkovac on criminal charges stemming from an attempt to burn a Turkish flag on the main square in Cacak. Police charged the three with inciting national, racial, or religious hatred and intolerance against Muslims.

In May the Pozarevac district court confirmed the decision of a lower court in Veliko Gradiste to pay damages to a Romani minor who was the victim of sexual harassment.

There was no further information available in the following 2007 cases: the January spray-painting of 30 Romani homes in the village of Medja in Leskovac municipality with swastikas and anti-Roma graffiti; the February attack by a group of Serbs on the president and several members of the Democratic Association of Roma in Belgrade; and the series of attacks in August on Roma in Belgrade, including destruction of homes, assaults, and hate speech graffiti.

Many Roma continued to live illegally in squatter settlements lacking basic services such as schools, medical care, water, and sewage facilities. Some settlements were located on valuable industrial or commercial sites where private owners wanted to resume control; others were on the premises of state-owned enterprises due to be privatized. During the year Belgrade authorities continued to suspend demolition of a settlement on privatized land until they could locate alternative housing. Several attempts to resettle the Roma failed when residents of the designated resettlement areas protested.

In June the country assumed the presidency of the 11-country Decade of Roma Inclusion. The government named improvement of housing conditions and abolition of discrimination in education as priorities. In early September Osman Balic, the coordinator of the League for the Decade of the Roma, noted that public institutions continued to discriminate against Roma and appealed to the president and speaker of parliament to improve the situation.

In October and November the Ministry of Human and Minority Rights, with support from the United Nations Development Program (UNDP) and Deputy Prime Minister Bozidar Djelic, organized public hearings in Kragujevac, Nis, Novi Sad, and Belgrade to discuss government strategies for advancing the status of Roma. In October Minister for Human and Minority Rights Svetozar Ciplic announced the start of a project that would allow Roma to register birth and other vital records free of charge. The state budget passed on December 29 allocated 1.2 billion dinars (approximately $218 million) to improving the position of the Romani minority, an amount ten times the sum set aside previously. The deputy prime minister announced that priority would be given to resolving housing problems and programs aimed at countering discrimination in the educational system.

Although not widespread, there continued to be incidents of vandalism and some physical attacks against minorities in Vojvodina, including ethnic Hungarians.

Following Kosovo's independence declaration in February, a group in Sombor distributed free bread to citizens in front of Albanian- and Gorani-owned bakeries to dissuade citizens from buying in those shops. The windows of several bakeries were broken. The district prosecutor filed a request for investigation into acts that fueled racial, religious, and national hatred, but there was no further information available.

In May YUCOM reported that unknown individuals spray-painted graffiti on a Muslim-owned house in Palic that called for ethnic-based violence and the banishment of non-Serbs. Local police officials ordered the homeowner to remove the graffiti and forbade local officials from photographing it.

In September a series of videos appeared on the YouTube web site calling for the assassination of Nenad Canak, the leader of the League of Vojvodina Social Democrats (LSV). Canak called for police to investigate the threats and arrest the author, but there was no police investigation as of year's end.

On October 27, passers-by discovered graffiti, including a swastika and the numbers 18 and 88 (a code representing the initials for Adolph Hitler and "Heil Hitler"), at the monument at the Novi Sad quay in memory of the January 1942 raid in which Hungarian Nazis killed and threw into the river over 1,300 Jews, Roma, and ethnic Serbs. NGO representatives and political parties, including the Democratic Party, G17 Plus, and the LSV condemned the graffiti and demanded an investigation and arrest of the perpetrators. The Liberal Democratic Party also called for a ban on neo-Nazi and anti-Semitic organizations.

The law allows official use of any native language and alphabet of a national minority with 15 percent of the population in a given area. In August municipal authorities in Priboj rejected proposals from local opposition parties to introduce the Bosniak language and Latin script into official use, even though the population was 23 percent Bosniak according to the 2002 census. Many linguists considered Bosniak and Serbian to be dialects of the same language, and the Latin script is used widely throughout the country.

Ethnic Albanian leaders in the southern municipalities of Presevo, Bujanovac, and Medvedja continued to complain about underrepresentation of ethnic Albanians in state institutions at the local level. An ethnic Albanian coalition took part in the May parliamentary elections, leading to the election of one Albanian parliamentarian. Other Albanian political parties decided not to support the coalition and abstained from elections.

On August 29, the government appointed Minister of Public Administration and Local Self-Government Milan Markovic to head the Coordinating Body for Southern Serbia, which coordinates policy and assistance to the region. Ethnic Albanian leaders welcomed the appointment, but a government decision to stop recognizing diplomas issued by Kosovo universities after 1999 resulted in local Albanian political leaders boycotting the work of the coordinating body. On October 30, the government reversed its decision, but cooperation between Albanians in South Serbia and the coordinating body remained a problem at year's end.

The government took some steps to counter violence and discrimination against minorities. It operated a hotline for minorities and others concerned about human rights problems.

As an alternative to religion courses on the "traditional" religions, the government offered students the option of attending a civic education class that included information on minority cultures and multiethnic tolerance.

During a protest organized by the Anti-Fascist Campaign on October 11, police arrested more than 30 supporters of a neo-Nazi organization who came to counter-demonstrate. The Interior Ministry did not issue a permit for either group to gather. On October 13, Belgrade police filed various charges against supporters of the neo-Nazi organization, including criminal charges stemming from an attack in which demonstrators threw rocks and other objects at police.

On October 21, the Cacak district court sentenced Darko Obrenovic, Milan Milosavljevic, Nikola Cvetkovic, and Mladen Ikonic to prison sentences ranging from 10 to 18 months in connection with the March 7 beating of Ghanaian soccer player Solomon Opoku. Dragan Dragovic received a six-month sentence for threatening a witness. Following a soccer match in Cacak, the defendants confronted Opoku with racial slurs and then attacked and beat him.

On November 14, the Cacak district court sentenced Dragan Dragovic, Slobodan Gostiljac, and Jovica Ristic each to six-month prison sentences and handed down suspended four-month prison sentences to 23 other fans of the Borac soccer team for inciting national, racial, and religious hatred and intolerance. The convictions stemmed from a 2006 incident in which the fans donned white Ku Klux Klan-like hoods and shouted racial slurs at Michael Temwanjira, a Borac player from Zimbabwe.

Other Societal Abuses and Discrimination

Violence and discrimination against homosexuals was a problem. A comprehensive survey of societal perceptions of homosexuality and attitudes towards the lesbian, gay, bisexual, and transgender (LGBT) population, conducted in February and March, showed that the dominant opinion was that homosexuality is a disease and represents a threat to society. Several Serbia-based Neo-Nazi web sites and Facebook pages hosted anti-LGBT forums and groups.

During the Eurovision song contest in May, the right-wing youth group Obraz organized squads that patrolled Belgrade to protest against the "street conference of gay-lesbian groups." The group stated it would not tolerate any public promotion of "evil," but there were no reported incidents.

On September 19, a group of approximately 20 youths wearing surgical masks and hoods attacked participants in a gay rights festival in Belgrade. Several participants suffered minor injuries, while an U.S. citizen suffered a broken arm and concussion. According to press reports, the police reacted swiftly, arresting two of the attackers and filing criminal charges. There was no further information available at year's end.

Although the broadcasting law prohibits discrimination on the grounds of sexual orientation, some media carried slurs against homosexuals. A commentary published in May in the daily Politika attacked the LGBT presence at the Eurovision contest; a number of gay and human rights organizations criticized the commentary as hate speech. On June 2, the Belgrade-based Kurir tabloid published an interview, titled "With Dynamite for Faggots," with Predrag Radetic, who was arrested on May 21 while attempting to enter a party of Eurovision guests and contestants while strapped with explosives.

On December 11, representatives of the NGO Queer Life released a statement calling for the government to respond to anti-gay placards posted throughout Belgrade on December 10. The posters, authored by the right-wing organization Nasi, used crude and offensive language to criticize a Ministry of Culture grant awarded to Queer Life to develop its web site. The NGO statement also called for Nasi to be banned as an organization that incites hatred and intolerance.

On December 23, the NGO Gay Straight Alliance (GSA) issued a statement welcoming the first-ever court decision punishing threats against members of the gay community. Belgrade city magistrate Snezana Aleksic fined B.P. from suburban Rusan 10,000 dinars (approximately $180) for sending numerous text message threats to GSA activist L.P. in April. GSA however criticized the police department in the Palilula district of Belgrade for its unwillingness to accept a complaint from L.P. and also highlighted that police in the city's New Belgrade district had yet to investigate threats against GSA head Boris Milicevic reported by the group in October.

NGOs reported acts of discrimination against persons with HIV/AIDS, including job loss and harassment from neighbors. NGOs and some health workers also reported that some medical workers discriminated against persons with HIV/AIDS. In 2007 the NGO Sunce stated that fear of discrimination prevented many persons from seeking testing, and, as a result, the actual number of HIV-positive persons in the country was as much as ten times greater than the 2,088 reported HIV cases. Health Ministry research on groups at risk from contracting HIV indicated that there was a need to adopt a code to regulate treatment of individuals with HIV/AIDS.

Section 6 Worker Rights

a. The Right of Association

The law and constitution provide the right for workers, except military and police personnel, to join or form unions of their choosing. This right was subject to restrictions, including approval by the Labor Ministry and a statement from the employer that the union leader is a full-time employee, which reportedly was tantamount to an employer approval requirement. The state-affiliated Confederation of Autonomous Trade Unions of Serbia (CATUS), a federation of unions formed during the country's socialist period and supported by the Milosevic regime, outnumbered independent labor unions in the public sector. However, independent trade unions were able to organize and address management in state-owned companies on behalf of their members. In the state-owned sector, 55 to 60 percent of workers were unionized while in the private sector 13 to 15 percent were unionized. In newly privatized companies, up to 35 percent of workers belonged to unions.

The law and constitution allow unions to conduct their activities without interference, and the government protected this right in practice.

The law and constitution provide for the right to strike except by persons providing essential services such as public utilities, radio and TV broadcasting, food production, healthcare, education, social services, military and intelligence services, work in the chemical, steel, and metals industries, and the postal service. Essential service employees constituted more than 50 percent of the workforce and had to announce planned strikes at least 10 days in advance and ensure that a "minimum level of work" was provided. Workers exercised the right to strike. On December 17, for example, after two brief work stoppages, over 300 workers at the Nevena chemical factory in Leskovac began a general strike to demand back wages.

Three publicly-owned companies from Southern Serbia sold workers' vacation resort properties and distributed the proceeds only to members of the state-affiliated trade union federation.

b. The Right to Organize and Bargain Collectively

The law protects the right to organize and bargain collectively, and it was exercised freely in practice. The law requires collective bargaining agreements for any company with more than 10 employees. However, in order to negotiate with an employer, a union must have 15 percent of company employees as members. In order to negotiate with the government, a union must have 10 percent of all workforce employees as members. Collective bargaining agreements covered approximately 40 percent of employed workers.

In April, almost three years after the previous agreement expired, the government concluded a new general collective bargaining agreement with CATUS and independent trade union Nezavisnost. The agreement outlined general workers' rights such as annual and sick leave as well as employment benefits. The agreement expanded the scope of collective bargaining to include all employees and employers in the country, regardless of participation in trade unions or employers' associations. Trade unions and companies generally were pleased with the new agreement and its expanded scope. However, the onset of the global financial crisis postponed the agreement's entry into effect.

The law does not prohibit antiunion discrimination. According to the trade union Nezavisnost, during the year there were cases of discrimination against trade unions and violations of workers' rights. According to the NGOs Felicitas and the Center for Democracy, the most common workers' rights violations were work performed without an employment contract; nonpayment of salary, overtime, and benefits; employers withholding maternity leave allowances; discrimination based on sex and age; discrimination against disabled persons; unsafe working conditions; and harassment. Workers fired for union activity have the legal right to reinstatement. According to Nezavisnost, there were no cases of workers fired for union activity during the year.

There are no special laws or exemptions from regular labor laws in the three export processing zones created in 2007.

c. Prohibition of Forced or Compulsory Labor

The law and constitution prohibit forced and compulsory labor, including by children; however, women and children were trafficked for commercial sexual exploitation, labor, and begging.

d. Prohibition of Child Labor and Minimum Age for Employment

The government effectively enforced laws protecting children from exploitation in the workforce; however, there were reports that children were trafficked for commercial sexual exploitation, labor, and begging. In villages and farming communities, younger children commonly worked in family businesses. Children, particularly Roma, also worked in a variety of unofficial retail jobs, typically washing car windows or selling small items such as newspapers. Families often forced Romani children into manual labor and begging or trafficked them abroad to work in begging or theft rings.

The minimum age for employment is 15, and youth under 18 require written parental or guardian permission for employment. The labor law stipulates very specific working conditions for youth, and limits their workweek to 35 hours. Penalties include fines of up to 780,000 dinars (approximately $14,100).

The Labor Ministry's Labor Inspectorate checked for child labor during its inspections; however, the ministry stated it found no violations during the year. According to Felicitas and the Center for Democracy, there were no examples of children working in factories. The ministry also included prevention of child labor in its regular child and family protection programs.

e. Acceptable Conditions of Work

The Social Economic Council set the minimum wage for the period between July and December at 13,572 dinars (approximately $250) per month. The minimum wage did not provide a decent standard of living for a worker and family. In companies with a trade union presence, there was generally effective enforcement of the minimum wage due to trade union monitoring. This was not the case in smaller private companies where employers were either unwilling or unable to pay minimum wages and mandatory social benefits. These companies often employed unregistered workers. Most unregistered workers did not report labor violations because they feared losing their jobs. The minimum wage was established in a transparent and tripartite manner. The Labor Inspectorate is responsible for enforcing the minimum wage.

The average monthly salary in December was approximately 38,626 dinars (approximately $569) or 1,288 dinars ($18.97) per day or 161 dinars ($2.37) per hour. The average salary was not adequate for a worker and family to live comfortably but covered expenses for average monthly consumption. In contrast to previous years, wage arrears were no longer reported to be substantial and widespread.

The standard workweek of 40 hours was generally observed in state-owned enterprises, but not in private companies. The law provides that an employee may not work overtime for more than four hours a day or for more than 240 hours in a calendar year. For an eight-hour workday, one 30-minute break is required. At least 12 hours of break are required between shifts during a workweek, and at least 24 hours of break are required over a weekend.

Collective agreements were the primary means of providing premium pay for overtime. However, the labor law requires that the premium for overtime work should be at least 26 percent of the salary base, as defined by the relevant collective agreement. Trade unions within a company are the primary agents for enforcing overtime pay; however, the labor inspectorate also has enforcement responsibilities. The inspectorate had mixed results enforcing labor regulations due to a variety of factors, including politics and corruption.

It is mandatory for companies to establish a safety and security unit to implement safety and security regulations; however, in practice, these units often focused on rudimentary aspects of safety, such as purchasing soaps and detergents, rather than on providing safety equipment for workers. Workers did not have the right to remove themselves from situations that endangered their health or safety without jeopardy to their employment.

On September 5, the Jagodina district court issued the country's first workplace harassment conviction even though there is no specific law against creating a hostile work environment. The court sentenced Zoran Milovanovic, editor of the weekly Novi Put, to four months in prison and two years probation for harassing Ivana Delic-Jankovic, a Novi Put journalist.

Izveštaj o ljudskim pravima za 2008. godinu: Predgovor
Kancelarija za demokratiju, ljudska prava i rad
Izveštaj o stanju ljudskih prava po zemljama za 2008. godinu
25. februar 2009.

Ljudski napredak zavisi od ljudskog duha. Ova neporeciva istina nikad nije bila očiglednija nego danas, kada izazovi novog veka od nas zahtevaju da angažujemo sve ljudske sposobnosti kako bi naša država i naš svet napredovali.
Garantovati pravo svakom muškarcu, ženi i detetu da u potpunosti učestvuju u društvu i ostvare svoj urođeni potencijal jeste ideal koji našu državu nadahnjuje od njenog osnivanja. Taj ideal je brižljivo očuvan u Univerzalnoj deklaraciji Ujedinjenih nacija o ljudskim pravima, a reflektovao se i u inauguracionom govoru predsednika Obame koji nas je podsetio da se sa generacije na generaciju mora prenositi uverenje da su „svi jednaki, svi slobodni i svi zaslužuju šansu da u celosti tragaju za svojom srećom“.

Naša spoljna politika takođe mora unaprediti ove bezvremene vrednosti koje ljude ohrabruju da govore, misle, veruju i slobodno se okupljaju, da obavljaju svoj posao i žive sa svojim porodicama dostojanstveno, i da znaju da su im snovi o svetlijoj budućnosti dostižni.

Promovisanje ljudskih prava je bitan deo naše spoljne politike. Ne samo da ćemo nastojati da živimo u skladu sa našim idealima na američkom tlu, već ćemo i zahtevati veće poštovanje ljudskih prava od drugih država i naroda u svetu. Deo našeg posla odvijaće se na državnim sastancima i u zvaničnim razgovorima , što je važno da bi se ovaj cilj unapredio. Ali nećemo se oslanjati samo na jedan pristup u prevazilaženju tiranije i potčinjavanja koji oslabljuju ljudski duh, ograničavaju ljudske mogućnosti i podrivaju ljudski napredak.

Ovo ćemo pretvoriti u globalni napor koji prevazilazi nivo vlasti. Radićemo sa nevladinim organizacijama, privrednim organizacijama, verskim vođama, školama i univerzitetima, i pojedinim građanima – koji svi igraju ključnu ulogu u stvaranju sveta gde se ljudska prava prihvataju, poštuju i štite.

Naša posvećenost ljudskim pravima leži u veri u naše moralne vrednosti a takođe i u saznanju da unapređujemo sopstvenu bezbednost, prosperitet i napredak kada ljudi u drugim zemljama izlaze iz mraka i okova da bi došli do mogućnosti i prava u kojima mi uživamo i koja negujemo.

U tom duhu Kongresu Sjedinjenih Država dostavljam Izveštaje Ministarstva inostranih poslova o ljudskim pravima po zemljama za 2008. godinu.

Hilari Rodam Klinton
Državni sekretar

SRBIJA

Republika Srbija je po uređenju parlamentarna demokratija sa otprilike sedam i po miliona stanovnika. Boris Tadić je ponovo izabran za predsednika na izborima 3. februara. Dana 11. maja glasači su izabrali novi parlament u kojem su poslanička mesta dobile neke manjinske etničke stranke. Posmatrači su i za jedne i za druge izbore ocenili da su uglavnom protekli u skladu sa međunarodnim standardima. Dana 8. jula predsednik Tadić je imenovao Mirka Cvetkovića za premijera i vođu koalicione vlade. Demokratske stranke su oformile vladajuću koaliciju u ustavom propisanom roku. Civilna vlast je generalno vršila efikasnu kontrolu bezbednosnih snaga.

Vlada je generalno poštovala ljudska prava građana; međutim, sledeći problemi u oblasti ljudskih prava i dalje postoje: brutalno ponašanje policije; korupcija u policiji i sudstvu; neefikasna i duga suđenja; nemogucnost vlasti da privedu dva preostala lica osumnjičena za ratne zločine prema optužnicama Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju (Haški tribunal); uznemiravanje novinara, pobornika ljudskih prava i drugih kritičara vlade; ograničavanja slobode govora i religije; društvena netolerancija i diskriminacija etničkih i verskih manjina, naročito Roma; prisustvo velikog broja interno raseljenih lica; nasilje nad ženama i decom; i trgovina ljudima.

U toku godine na koju se izveštaj odnosi vlada je uhapsila i isporučila Stojana Župljanina i Radovana Karadžića, dvojicu od poslednje četvorice optuženih za ratne zločine pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju.

POŠTOVANJE LJUDSKIH PRAVA

Odeljak 1 Poštovanje integriteta ličnosti koje ne dozvoljava:

Vlada i njeni predstavnici nisu počinili nijedno politički motivisano ubistvo; međutim, 15. avgusta Ranko Panić je umro od unutrašnjih povreda nakon što ga je 29. jula policija navodno pretukla za vreme mitinga podrške Radovanu Karadžiću. Dana 16. septembra direktor policije Ministarstva unutrašnjih poslova Milorad Veljović suspendovao je šestoricu policajaca iz Beograda, Niša i Novog Sada, uključujući jednog višeg komandira, i započeo disciplinski postupak protiv njih zbog toga što su prekoračili svoja ovlašćenja za vreme demonstracija. Dana 7. novembra, Republičko javno tužilaštvo je objavilo da je Panićeva smrt posledica povreda zadobijenih od batina i s policijom je pokrenulo zajedničku istragu da bi se utvrdilo ko je naneo povrede. Istraga do kraja godine nije okončana.

Dana 21. marta, predsednik Opštinskog suda u Knjaževcu Dragiša Cvejić umro je od povreda zadobijenih u eksploziji ručne bombe dok je iz kuće polazio na posao. Policija je uhapsila Ivana Stojadinovića, Denisa Ivanovića i Elvisa Catakovića pod sumnjom da su umešani u napad, ali je potom pustila Ivanovića i Catakovića. Policija je pretpostavila da je Cvejićevo ubistvo povezano sa činjenicom da je Cvejić sudija. Suđenje Stojadinoviću pred Opštinskim sudom u Zaječaru do kraja godine nije počelo.

Dana 18. januara, sudija Milimir Lukić je u Okružnom sudu u Beogradu osudio Milorada Ulemeka, bivšeg komandanta specijalne policijske jedinice (JSO), i trojicu pripadnika zemunske organizovane kriminalne grupe na maksimalne kazne zatvora u trajanju od četrdeset godina za ukupno osamnaest ubistava, tri otmice i dva bombaška napada koja su okvalifikovani kao teroristički napadi. Od početnih trideset optuženika, dvadeset šestorica su osuđena i kazne su im izrečene. Dana 6. avgusta, sudija Lukić je potpisao presudu; Kancelarija specijalnog tužioca za organizovani kriminal se 27. avgusta žalila na presudu navodeći kršenje krivičnog postupka i nepotpune podatke.

Dana 8. februara Kancelarija specijalnog tužioca podnela je zahtev za dalju istragu o ubistvu istaknutog nezavisnog novinara Slavka Ćuruvije, vlasnika lista Dnevni telegraf i časopisa Evropljanin, koji je stradao 1999. U avgustu je specijalni tužilac Miljko Radisavljević najavio da će zahtevati zvaničnu sudsku istragu u septembru, ali istraga do kraja godine nije počela.

Tokom godine na koju se izveštaj odnosi, vlasti su pregledale forenzičke dokaze u istrazi o pogibiji Dragana Jakovljevića i Dražena Milovanovića, dvojice stražara iz vojnog objekta na Topčideru u Beogradu, koji su stradali 2004. Pre istrage vojna komisija je njihove smrti proglasila samoubistvima, dok je nezavisna komisija ustanovila da su stražari ubijeni.

Vlasti su nastavile istragu o nestanku i potonjem ubistvu braće Jilija, Mehmeta i Agrona Bitićija, američkih državljana koji su ubijeni 1999. godine. Tela ove trojice otkrivena su 2001. godine u masovnoj grobnici u Petrovom Selu, nedaleko od policijskog objekta. Tela su pronađena sa zavezanim rukama dok su na glavama nađene rane od vatrenog oružja. Specijalni sud za ratne zločine je 9. i 10. juna saslušao policajce na obuci i zaposlene u objektu, kao i Slobodana Borisavljevića, bivšeg načelnika štaba generala Vlastimira Đorđevića. Đorđević je u vreme ubistava bio načelnik bezbednosnih snaga. U julu se kao svedok takođe pojavio i Goran Radosavljević, bivši načelnik žandarmerije. U oktobru je Specijalni sud za ratne zločine nastavio sudski postupak protiv Sretena Popovića i Miloša Stojanovića, bivših pripadnika specijalne policijske jedinice, optuženih za ova ubistva.

Dana 20. juna Vrhovni sud je osudio deset lica umešanih u ubistvo četvorice članova Srpskog pokreta obnove stradalih 1999. godine i u pokušaj atentata na vođu SPO-a Vuka Draškovića. Milorad Ulemek i Rade Marković, bivši načelnik Državne službe bezbednosti, osuđeni su na po četrdeset godina zatvora, a takođe su osuđeni i Nenad Ilić, Duško Maričić Gumar, Nenad Bujošević, Branko Berček, Leonid Milivojević, Mihalj Kertes, Dragiša Dinić i Vidan Mihajlović.

Specijalno veće za ratne zločine, Okružnog suda u Beogradu nastavilo je sudske procese u predmetima proisteklim iz zločina počinjenih u sukobima u periodu od 1991 do 1999. na području bivše Jugoslavije.

Dana 8. februara, nastavljeno je suđenje osmorici policajaca za ubistvo 48 etničkih Albanaca počinjeno 1999. u Suvoj Reci na Kosovu. Penzionisani general Jugoslovenske vojske Božidar Delić svedočio je kao svedok odbrane 4. juna. U septembru i oktobru Sud je saslušao svedočenja lokalnih policajaca i istražitelja lica mesta. Suđenje je krajem godine i dalje trajalo.

Dana 17. aprila, Veće za ratne zločine započelo je suđenje za ubistvo više od sedamdeset civila u selu Lovasu u Hrvatskoj počinjeno 1991. Među optuženima su četiri bivša pripadnika jedinica Teritorijalne odbrane, četvorica pripadnika Jugoslovenske narodne armije (JNA),i šestorica pripadnika paravojne jedinice „Dušan Silni“. U septembru i oktobru je odbrana izlagala slučaj. Radovan Vlajković, bivši rezervista JNA, poricao je da su civili prisiljavani da prolaze kroz minsko polje i okrivio zapovednika jedinice „Dušan Silni“ za sve zloupotrebe, odnosno zlostavljanja koja su se dogodila. Vrhovni sud je takođe u septembru prihvatio žalbu odbrane i iz pritvora pustio jednog od optuženika, Jovana Dimitrijevića, za vreme suđenja. Suđenje je krajem godine i dalje bilo u toku.

Dana 22. aprila tužilac za ratne zločine podigao je optužnicu protiv četiri pripadnika paravojne jedinice „Škorpioni“ za ubistvo četrnaest etničkih Albanaca počinjeno 1999. u Podujevu na Kosovu; suđenje je počelo u septembru. Sud je ranije osudio pripadnika „Škorpiona“ Sašu Cvjetana i izrekao mu kaznu zatvora u trajanju od dvadeset godina.

Dana 12. maja, tužilac za ratne zločine podigao je optužnicu protiv Saše Đilerdžića i Gorana Savića za ratne zločine nad civilima u Zvorniku u Bosni i Hercegovini, počinjene 1992.

Dana 26. maja, tužilac za ratne zločine podigao je optužnicu protiv Bore Trbojevića za ubistvo pet civila u Grubišnom Polju u Hrvatskoj, počinjeno 1991. Okružni sud u Bjelovaru, u Hrvatskoj, ranije je Trbojevića osudio in absentia na kaznu zatvora u trajanju od dvadeset godina za zločine počinjene u selima Topolovica i Velika Peratovica. Ovo je jedan od dvanaest slučajeva koje je hrvatski državni tužilac prepustio srpskom tužiocu za ratne zločine na osnovu sporazuma ove dve zemlje o saradnji u oblasti krivičnog gonjenja u slučajevima ratnih zločina.

Dana 12. juna, Veće za ratne zločine donelo je presudu u slučaju „Zvornik“, prvom slučaju ratnog zločina koji je haški tribunal delimično prepustio Srbiji. Dragan Slavković, Ivan Korać i Siniša Filipović, pripadnici paravojne grupe „Žuta osa“, osuđeni su na petnaest, trinaest, odnosno na tri godine za učestvovanje u ubistvu dvadeset jednog bosanskog muslimana, počinjeno 1992. godine, i proterivanje 1.822 civila s područja Zvornika u Bosni i Hercegovini; četvrti osumnjičeni, Dragutin Dragićević, oslobođen je optužbi. Dana 5. avgusta tužilac za ratne zločine podigao je optužnicu protiv Branka Grujića i Branka Popovića, vođe samoproglašene „privremene vlade srpske opštine Zvornik“. Optuženi su za zatvaranje, nehumano postupanje i smrt više od sedam stotina lica, od kojih je dvesta sedamdeset ekshumirano iz masovnih grobnica na Crnom Vrhu i u Grbavcima i identifikovano.

Dana 17. jula, tužilac za ratne zločine zatražio je pokretanje istrage protiv Fatmira Limaja i dvadeset sedam pripadnika Oslobodilačke vojske Kosova (OVK) zbog ubistva dvadeset dva srpska i albanska civila u kosovskim opštinama Lipljan, Štimlje i Glogovac, počinjenog 1998. godine. Haški tribunal je 2005. Limaja oslobodio optužbi u slučaju koji nije povezan sa ovim.

U slučaju „Ovčara“ (takođe poznatom pod nazivom „Vukovarski masakr“), 21. januara je Miroslav Radić, bivši oficir JNA koji je oslobođen optužbi pred haškim tribunalom, svedočio na ponovnom suđenju četrnaestorici pripadnika srpske milicije osuđenih 2005. godine za ubistvo, mučenje i nehumano ponašanje prema više od dvesta hrvatskih ratnih zarobljenika na poljoprivrednom dobru „Ovčara“ u blizini Vukovara u novembru 1991. U septembru je jedan svedok svedočio da je optuženi Stanko Vujanović imao kontrolu nad pritvorenicima u „Ovčari“ i da su brojni kamioni u kojima je bilo po 20-30 ljudi napuštali logor u večernjim satima novembra 1991.

Dana 14. aprila tužilac za ratne zločine objavio je da će norveške vlasti isporučiti Srbiji optuženog i osumnjičenog Damira Siretu. Tužioci su naveli da je Sireta učestvovao u ubistvima u „Ovčari“ kao pripadnik vukovarske jedinice Teritorijalne odbrane; njegovo suđenje je počelo u decembru.

Dana 29. avgusta, tužilac za ratne zločine zatražio je od Veća za ratne zločine, Okružnog suda u Beogradu da pokrene istragu protiv američkog državljanina Pitera Egnera pod sumnjom da je kao član Gestapoa u Beogradu počinio zločine za vreme Drugog svetskog rata. U zahtevu se navode optužbe koje Egnera terete za ratne zločine nad civilima, uključujući genocid, što se odnosi na ubistvo 17.000 srpskih civila u koncentracionom logoru Staro sajmište u periodu između 1941. and 1943. Dana 26. septembra, Veće za ratne zločine je odobrilo zahtev i pokrenulo istragu. Tužilac za ratne zločine takođe je od Sjedinjenih Država zatražio dokumentaciju koja će potkrepiti zahtev da se Egner izruči Srbiji.

Dana 24. septembra, tužilac za ratne zločine podneo je zahtev da se pokrene istraga protiv Šandora Kepira za ratne zločine navodno počinjene u Novom Sadu 1942. Kepiro, koji sada živi u Mađarskoj, osumnjičen je da je učestvovao u ubistvu najmanje 2.000 Srba i srpskih Jevreja.

Dana 12. decembra, tužilac za ratne zločine zatražio je od Veća za ratne zločine, Okružnog suda u Beogradu da se Nenad Malić pritvori u vezi sa optužbom da je on, kao pripadnik Šeste krajinske brigade Vojske Republike Srpske, počinio ratni zločin nad tri muslimanska civila u Bosni i Hercegovini 1992. Dana 19. decembra, Veće za ratne zločine je zahtev odobrilo i naredilo jednomesečni pritvor za Malića.

Dana 26. decembra, specijalne policijske antiterorističke jedinice i žandarmerija su na osnovu informacija dobijenih od tužioca za ratne zločine uhapsili devet etničkih Albanaca, srpskih državljana, optuženih za ratne zločine, uključujući umešanost u otmice 159 srpskih civila i ubistva i silovanja najmanje 51 osobe na području Gnjilana, na Kosovu, u periodu od juna do oktobra 1999. Dana 29. decembra, istražni sudija Veća za ratne zločine odredio je jednomesečni pritvor za osumnjičene koji su navodno pripadnici Legije stranaca ogranka OVK.

b. Nestanak lica
Nije bilo prijavljenih slučajeva politički motivisanih nestanaka lica.

Vlada je nastavila da ostvaruje skroman napredak u saradnji sa susednim državama, Međunarodnom komisijom za nestala lica i drugim međunarodnim organizacijama na identifikaciji osoba nestalih za vreme sukoba na Kosovu. U septembru je Fond za humanitarno pravo (FHP) izdao saopštenje za štampu u kojem se kaže da je Ministarstvo odbrane počelo da sarađuje sa FHP-om u vezi sa pripadnicima vojske koji su ubijeni ili nestali na Kosovu, ali da Ministarstvo unutrašnjih poslova još nije odgovorilo na zahtev podnet kako bi se dobio pristup informacijama o ubijenim i nestalim pripadnicima policijskih snaga. Tokom godine na koju se izveštaj odnosi, Međunarodni komitet Crvenog krsta (ICRC) predsedavao je na tri sastanka Radne grupe za nestala lica na kojima su prisustvovali predstavnici vlasti i iz Srbije i sa Kosova. Sudbina oko 1.900 lica nakon sukoba na Kosovu na kraju godine je i dalje bila nepoznata. Tokom godine okončano je šezdeset predmeta a sva tela otkrivena u Srbiji vraćena su na Kosovo. Prema podacima ICRC-a, i dalje su otvoreni predmeti 1.250 porodica čiji su članovi porodice nestali usled regionalnih sukoba.

c. Mučenje i drugi surovi, nehumani i ponižavajući oblici ponašanja ili kažnjavanja
Ustav i zakon zabranjuju ovakvu praksu; međutim, policija povremeno batina pritvorenike i maltretira lica obično za vreme hapšenja ili prilikom privođenja za lakša krivična dela.

Dana 4. avgusta, u Kuršumliji su policajci,kako bi iznudili priznanje, navodno pretukli braću Ivicu i Tonija Jovanovića, Rome, optužene za krađu vodomera. Nakon što je preko 450 stanovnika Kuršumlije potpisalo peticiju kojom se traži istraga, Ministarstvo unutrašnjih poslova suspendovalo je tri policajca i pokrenulo disciplinski postupak. Među suspendovanima je inspektor Miljan Komnenović, protiv koga je u dva ranija slučaja brutalnosti Komitet za ljudska prava u Srbiji (CHRIS)podneo tužbu. Ovi slučajevi su takođe i dalje otvoreni. Policija je Jovanoviće pustila nakon što su za krađu uhapšena druga osumnjičena lica.

U septembru su neidentifikovani policajci u civilu navodno pretukli tri mladića u Brusu. Policija je mladiće pretvorila pod sumnjom da su opljačkali benzinsku pumpu. Osamnaestogodišnji A.R. zadobio je najteže povrede, uključujući naprsnuće bubne opne i brojne modrice po telu. Advokati CHRIS-a su u decembru kritikovali Ministarstvo unutrašnjih poslova koje posle tromesečne istrage nije uspelo da identifikuje ove policajce u civilu iako su mladići dali detaljan fizički opis policajaca i naveli da su imali beogradski akcenat. Po navodima CHRIS-a, policija do kraja godine nije preduzimala nikakve radnje da identifikuje počinioce.

Dana 9. novembra, četvorica pripadnika valjevske policije navodno su tukla i maltretirala Gorana Z, Aleksandra S. i Žarka Đ. u valjevskoj policijskoj stanici. Dana 17. decembra, okružni tužilac u Valjevu zatražio je pokretanje istrage protiv Dejana R, dvadesetdevetogodišnjeg policajca, zbog umešanosti u ovaj incident. Direkcija valjevske policije potvrdila je postojanje krivične prijave protiv Dejana R. i da je bio suspendovan na osnovu prijave i disciplinskog postupka. Direkcija je pokrenula disciplinski postupak protiv još trojice neidentifikovanih policajaca, ali ih nije suspendovala.

Dana 14. decembra, trojica policajaca su u Aranđelovcu navodno pretukli studenta Nemanju Mijaljevića nakon što na zahtev policije nije zaustavio svoje vozilo na kontrolnom punktu. Mijaljevic je priznao da je bio pijan i tvrdio da mu je policija ponudila da će odbaciti prijavu za vožnju u pijanom stanju ako ne bude govorio o batinama. Dana 16. decembra, sedamdesetdvogodišnji sused Nikola Tkalec potvrdio je da je video kako grupa ljudi tuče nekoga na mestu gde je policija zaustavila Mijaljevića. Ministar policije Ivica Dačić je 16. decembra objavio da je iz direkcije policije u Beogradu u Aranđelovac poslata komisija kako bi slučaj istražila i obećao pokretanje krivične istrage ukoliko se utvrdi da su policajci pretukli Mijaljevića. Dana 18. decembra, policija je podnela krivičnu prijavu protiv dr Svetlane Grujić, navodeći da je falsifikovala prvi medicinski izveštaj u kojem je navela da je Mijaljević imao slomljeno rebro i težak potres mozga, a zapravo je imao ogrebotinu na nosu.

Učesnici demonstracija protiv proglašenja nezavisnosti Kosova, održanih 21. februara, umešani su u pljačku i uništavanje imovine. Policija je u početku štitila strane ambasade a zatim se povukla što je omogućilo rulji da ambasade napadne, što je dovelo do znatne štete i smrti Zorana Vujovića, jednog od demonstranata. Neki zvaničnici su u javnim izjavama pravdali i podsticali nasilje. Dana 29. februara, tužilaštvo je objavilo da je podiglo četrdeset četiri optužbe protiv osamdeset osumnjičenih za nasilje. Dana 1. marta, istražni sudija Okružnog suda u Beogradu pokrenuo je istragu protiv Milana Živanovića za teška krivična dela ugrožavanja javne bezbednosti i teške krađe u vezi sa napadima na ambasade. Dana 2. juna, beogradsko tužilaštvo je zatražilo istragu protiv još trideset osam osumnjičenih lica za tešku krađu, zajednički kriminalni poduhvat i sprečavanje službenih lica u obavljanju dužnosti.

U aprilu je Okružni sud u Nišu odbacio presudu izrečenu juna 2007. četvorici policajaca iz Doljevca za mučenje i ispitivanje jedanaestogodišnje devojčice u selu Šarlinac 2003. godine i naložio novo suđenje koje je počelo u julu, ali nije završeno do kraja godine na koju se izveštaj odnosi. Inicijativa mladih za ljudska prava (YIHR) kritikovala je prvobitnu presudu kao i suviše blagu.

Nije bilo novih informacija u vezi sa sledećim slučajevima iz 2006. godine: slučaj kada je policija pretukla stanovnika Kikinde Mihalja Kolončaja; niz incidenata u kojima je policijski inspektor Tomislav Lendvaj navodno tukao i seksualno zlostavljao dva stanovnika Subotice; i slučaj gde je jedinica žandarmerije, predvođena Miletom Novakovićem, navodno upotrebila prekomernu silu protiv skupine razularenih košarkaških navijača.

Uslovi u zatvorima i centru za pritvor
Uslovi u zatvorima bitno se razlikuju od ustanove do ustanove. Mediji su izveštavali da su zatvori pretrpani, a Damir Joka, načelnik Odeljenja za postupanje sa zatvorenicima, u oktobru je izjavio da u zemlji ima 9.400 zatvorenika koji su smešteni u dvadeset osam zatvora, što je gotovo dvostruko više od zvaničnih kapaciteta koje je ustanovilo njegovo odeljenje. Još 6.500 lica čeka na smeštaj u zatvorima. U nekim objektima zatvorenici su se žalili na prljavštinu i nehumane uslove. Hrana je različitog kvaliteta – od slabog do jedva prihvatljivog, a zdravstvena nega je često neodgovarajuća. Čuvari nisu adekvatno obučeni za pravilno postupanje sa zatvorenicima.

Prema izveštajima medija, devet zatvorenika je 2007. izvršilo samoubistvo, 67 zatvorenika je pokušalo da izvrši samoubistvo, a 215 ih je samo sebi nanelo fizičke povrede u znak protesta. Bilo je 352 štrajka glađu i povećana je pojava zaraznih bolesti i bolesti zavisnosti. Zatvorske vlasti registrovale su 6.580 narkomana, 27 HIV-pozitivnih zatvorenika i 1.931 slučaj obolelih od hepatitisa tipa B i C.

Država je dozvolila Međunarodnom komitetu Crvenog krsta i lokalnim nezavisnim posmatračima za ljudska prava, uključujući Helsinški odbor za ljudska prava , da posete zatvore i razgovaraju sa zatvorenicima bez prisustva stražara. Izveštaji helsinškog odboraaa i Komiteta Saveta Evrope za prevenciju torture , objavljeni 2006, kritikovali su zatvorske uslove, uključujući bedne objekte, korupciju zatvorskih službenika i maltretiranje zatvorenika, ali je Helsinški odbor naveo izvesna poboljšanja u odnosu na svoj izveštaj iz 2005. U izveštaju Komiteta Saveta Evrope-a takođe se navodi da u objektima ne postoje odgovarajuće procedure za rešavanje navoda zatvorenika o maltretiranju.

d. Neosnovana hapšenja ili pritvor
Ustav i zakon zabranjuju neosnovano hapšenje i pritvor i vlasti načelno poštuju ove zabrane.

Uloga policijskog i bezbednosnog aparata

Oko četrdeset tri hiljade policajaca u Srbiji deo su Ministarstva unutrašnjih poslova. Policija je podeljena u četiri glavna odeljenja koja nadziru trideset tri regionalna sekretarijata kojima upravlja republička vlada.
Efikasnost policije bila je neujednačena. Iako su policajci uglavnom Srbi, pripadnici policije su i Bošnjaci , etnički Mađari, etnički Crnogorci, mali broj etničkih Albanaca i drugih etničkih manjina. Policijske snage na jugu Srbije sastavljene su prvenstveno od Srba iako postoji i manji broj policajaca iz redova etničkih Albanaca.
Bilo je izveštaja o korupciji i nekažnjivosti policijskih snaga, a u tom smislu vlasti su tokom godine na koju se izveštaj odnosi preduzimale mere.

Dana 24. decembra Direkcija šabačke policije i Odeljenje za krivične istrage u Beogradu uhapsili su šesnaest pograničnih policajaca iz stanice pogranične policije u Gučevu pod optužbom da su primili mito od četiri osobe kako bi olakšali krijumčarenje stoke preko reke Drine u Bosnu i Hercegovinu.

U januaru je Opštinski sud u Negotinu završio istragu protiv devet službenika pogranične policije u Kladovu, tri carinika i jednog preduzetnika s Kosova u vezi sa optužbama iz oktobra 2007. da je pogranična policija navodno primala mito i dozvoljavala prevoz robe preko srpsko-kosovske granice ne naplaćujući carinske troškove. Suđenje do kraja godine na koju se izveštaj odnosi nije zakazano.

Hapšenje i pritvor

Hapšenja se generalno obavljaju na osnovu naloga, mada je policija ovlašćena da izvrši hapšenje bez naloga pod određenim okolnostima, uključujući i postojanje osnovane sumnje da je lice počinilo teško krivično delo. Zakon nalaže da istražni sudija odobri svaki pritvor duži od 48 časova i u praksi se ovaj uslov poštuje. Kaucija je dozvoljena ali se retko koristi; pritvorenici kojima preti tužba za delo za koje je zaprećena kazna zatvora do pet godina često su bili puštani na slobodu uz lično novčano jemstvo.
Zakon predviđa da policija uhapšenike mora odmah upoznati sa njihovim pravima i u praksi se ovaj propis poštovao.
Po zakonu, pritvorenici imaju pravo na advokata, čije troškove, ukoliko je potrebno, snosi država, i ovo pravo se u praksi generalno poštuje. Članovima porodice je uobičajeno bilo dozvoljeno da posećuju pritvorenike. Pritvor osumnjičenih za teška krivična dela može trajati do šest meseci a da optužnica ne bude podignuta. Zakon zabranjuje da vlasti prekomerno produžavaju ulaganje zvanične tužbe protiv osumnjičenih i u otvaranju istraga; međutim, takva odlaganja su se redovno dešavala. Takva lica su zadržavana u pritvoru punih tih dozvoljenih šest meseci pre podizanja optužnice.
Zakonom je zabranjena upotreba sile, pretnji, obmane i prisile da bi se iznudili dokazi, kao i upotreba dokaza na sudu koji su dobijeni takvim sredstvima; međutim, ponekad policija upotrebljava ovakva sredstva da bi dobila iskaze.
Prema novinskim izveštajima, tek nešto više od dvadeset procenata zatvorske populacije vraćeno je u pritvor pre početka suđenja. Zakon ograničava pritvor pre suđenja od podizanja optužnice do završetka suđenja do dve godine u većini slučajeva, ali dozvoljava pritvor do četiri godine za krivična dela za koja je zaprećena maksimalna kazna (četrdeset godina zatvora). Zakon određuje dve godine kao maksimalni dozvoljeni pritvor nakon što apelacioni sud ukine presudu suda pred kojim je vođen sudski postupak. I pored toga, produženi pritvor pre suđenja predstavljao je problem. Usled neefikasnosti sudskih postupaka, od kojih su neki propisani zakonom, predmeti su često prekomerno dugo čekali na suđenje, a kad bi i počela, suđenja su prekomerno dugo trajala.

e. Uskraćivanje prava na pravično i javno suđenje

Ustav i zakon predviđaju nezavisno sudstvo; međutim, sudstvo je i dalje podložno korupciji i političkom uticaju, a potkupljivost sudstva predstavljala je problem. Posmatrači smatraju da je sudska reforma, a naročito zamena sudija naimenovih za vreme Miloševićeve ere, imala ključnu ulogu u eliminisanju korupcije. Ustav usvojen 2006. proširio je ulogu Visokog saveta sudstva (VSS) u naimenovanju sudija, a skupštini daje pravo da imenuje osam od jedanaest članova Saveta. Grupe za ljudska prava i nezavisno Udruženje sudija kritikovali su ovu odredbu smatrajući da ona skupštini pruža kontrolu nad imenovanjem sudija i sudskim poslovima. Skupština je 22. decembra usvojila zakon o Visokom savetu sudstva.
Sudije i tužioci – naročito oni koji se bave slučajevima organizovanog kriminala i ratnih zločina – često su dobijali pretnje smrću ili su bili izloženi fizičkim napadima. Dana 6. februara, nepoznati napadači su teško povredili sudiju iz Beograda Milicu Trbović-Svilarević. Dana 21. marta, u eksploziji ručne bombe stradao je pred svojom kućom Dragiša Cvejić, predsednik Opštinskog suda u Knjaževcu. Dana 15 aprila, Nebojša Stojičić, predsednik Opštinskog suda u Leskovcu, otkrio je ručnu bombu u svom službenom vozilu. Tužilac za ratne zločine Vladimir Vukčević primao je pretnje smrću iz zemlje i inostranstva nakon hapšenja Stojana Župljanina i Radovana Karadžića. Predsednica Vrhovnog suda Vida Petrović Škero primetila je da je u okruženju gde se sudije ubijaju, sudijama veoma teško da efikasno zaštite prava pojedinaca koji dolaze pred sud.

Za razliku od prethodnih godina, nije bilo posebnih izveštaja da su zvaničnici pokušavali da ometaju politički osetljive krivične procese. Međutim, tokom godine na koju se izveštaj odnosi, predsednica Vrhovnog suda Škero izjavila je da je „neophodno ustanoviti odgovornost za pritiske koji mediji i političari vrše na sudstvo i postarati se da se predstavnici vlasti uzdrže od komentara na sudske odluke“. Dana 26. novembra, Udruženje sudija protestovalo je zbog izjava datih tokom skupštinske rasprave o paketu pravosudnih reformi. Udruženje je izjavilo da su poslanici, izjavljujući netačne podatke i komentarišući sudske odluke, izvršili pritisak na sudije i stvorili „atmosferu sličnu linču“.

Dana 29. februara, vršilac dužnosti republičkog tužioca Slobodan Radovanović objavio je suspenziju okružnog tužioca u Zrenjaninu Dragana Lazića osumnjičenog za korupciju nakon što je istraga otkrila velike nepravilnosti u njegovom radu. Lazić je navodno odlagao suđenja direktorima lokalne fabrike cigala i primio mito u vidu velike količine građevinskog materijala.

Dana 10. marta, smederevski tužioci podigli su optužnicu protiv bivšeg beogradskog okružnog tužioca Radeta Terzića radi zloupotrebe službenog položaja. Krajem marta, smederevski sud je doneo odluku da nije nadležan za ovaj slučaj i predmet predao Beogradu koji se žalio Vrhovnom sudu pošto je Terzić ranije radio kao tužilac pred beogradskim sudom. Vrhovni sud je u maju prihvatio žalbu i odlučio da se suđenje po ovom predmetu održi u smederevskom sudu. Do kraja godine suđenje nije počelo.

Dana 28. maja, u jednom beogradskom sudu obustavljeno je suđenje bivšem zameniku javnog tužioca Miloradu Cvijoviću zbog Cvijovićeve bolesti. Sud je 15. septembra ponovo odložio suđenje. Dana 9. oktobra, skupština je Cvijoviću ukinula imunitet, nakon čega je Cvijović pritvoren. Cvijović je optužen da je neovlašteno uzeo sudski dokument iz arhiva državnog tužilaštva 2005. kako bi uticao na postupak u jednom trgovinskom predmetu. Suđenje je krajem godine na koju se izveštaj odnosi bilo u toku.

Privatni sektor je smatrao da je korupcija u trgovinskim sudovima široko rasprostranjena. Procesi prenosa zemljišta su često bili izuzetno teški, što su mnogi u privatnom sektoru objašnjavali kao posledicu korupcije administracije. Nije, međutim, jasno u kojoj meri su ovakvi problemi posledica korupcije, a u kojoj – posledica birokratske neefikasnosti.
Sudovi su bili izuzetno nedelotvorni i rešavanje predmeta može trajati godinama. Dana 9. decembra, državni sekretar Ministarstva pravde Slobodan Homen izjavio je da je hiljadu krivičnih predmeta u sudovima stajalo preko deset godina. Broj sudija u glavnim sudovima nije odgovarao sve većem broju predmeta. Tokom godine na koju se izveštaj odnosi, predsednica Vrhovnog suda Škero kritikovala je parlament koji nije usvojio imenovanja više od stotinu predloženih sudija. Problemu su doprineli nedostatak profesionalne sudske administracije, postojanje centralizovanog budžeta za sve sudove kojim upravlja Ministarstvo pravde i nedostatak ulaganja u profesionalno osoblje i modernu infrastrukturu. U mnogim slučajevima komplikovani postupci propisani zakonom doprinosili su dugotrajnosti postupaka.

Srpski sudski sistem se sastoji od opštinskih sudova, okružnih sudova, trgovinskih sudova, Vrhovnog suda, Ustavnog suda, administrativnog suda i apelacionih sudova. Pored toga, zakon predviđa specijalne sudove za ratne zločine i organizovani kriminal u okviru Okružnog suda u Beogradu. Zakon predviđa da Ustavni sud, administrativni apelacioni sud i drugostepeni apelacioni sud smanje obim posla Vrhovnog suda.

Dana 22. decembra, Parlament je usvojio set zakona neophodnih po Ustavu iz 2006. a u vezi sa regulisanjem sudova. Ovaj paket pravosudnih reformi stvorio je novu mrežu sudova koja će smanjiti broj opštinskih sudova, druge konsolidovati i smanjiti broj sudija sa 2.500 na 2.000. Zakon takođe nalaže da VSS odabira nove sudije za sve sudove. Iako je Udruženje sudija kritikovalo ovu odredbu smatrajući da podriva Ustavom zagarantovano doživotno naimenovanje sudija (ukoliko nisu razrešeni dužnosti zbog rđavog postupanja), ostali posmatrači su pozdravili ovaj korak.

Sudski postupci
Suđenja su generalno javna, ali su zatvorena za vreme svedočenja svedoka pod zaštitom države. Porota ne postoji. Zakon predviđa da su optuženi nevini dok se ne dokaže suprotno i da imaju pravo da ih advokat zastupa na državni trošak ukoliko je potrebno, kao i da prisustvuju suđenju. Optuženi imaju pravo pristupa dokaznom materijalu u posedu države kao i da ispituju svedoke. I tužba i odbrana imaju pravo žalbe na presudu. Ova prava su generalno poštovana u praksi.
Po Zakonu o krivičnom postupku, usvojenom 2006. godine, uvedeni su istraga pod vođstvom tužioca, pogodba sa tužilaštvom da se optuženom ne sudi za teža dela ukoliko prizna krivicu za lakše krivično delo, i upotreba specijalnih istražnih tehnika kao što su uređaji za prisluškivanje i tajne operacije, ali do kraja godine parlament nije usvojio zakonsku regulativu za primenu ovih promena.

Specijalno veće za ratne zločine nastavilo je da sudi po predmetima za ratne zločine. Prema zakonu, dokazi koji se prikupe upotrebom specijalnih istražnih tehnika u sudu su prihvatljivi.

Politički zatvorenici i pritvorenici

Nije bilo izveštaja o političkim zatvorenicima i pritvorenicima.

Građanski sudski postupci i lekovi

U zemlji postoji nezavisno i nepristrasno sudstvo za građanska pitanja gde građani mogu pokrenuti spor kojim traže odštetu za kršenje ljudskih prava ili prekid kršenja tih prava. Pravni lek generalno podrazumeva novčane nadoknade.

Povraćaj imovine

Tokom godine, državna komisija je nastavila da popisuje zahteve stranih vlasnika i naslednika imovine oduzete počev od 1945. godine. Krajnji rok za podnošenje zahteva istekao je 2006. Međutim, država nije ostvarila nikakav napredak na donošenju zakona o povraćaju imovine niti vraćanju imovine. Vlada je 2006. donela zakon o povraćaju opštinske imovine, ali nije preduzela nikakve značajnije korake da napravi popis potraživanja niti da opštinsku imovinu vrati.

Zakonom je 30. septembar propisan kao krajnji rok da crkve i verske zajednice podnesu zahteve. Registrovano je 3.059 zahteva; Državna direkcija za restituciju opštinske imovine i imovine verskih zajednica takođe je bila u kontaktu sa jednim brojem potražilaca koji nisu podneli potpunu dokumentaciju. Do 20. decembra, oko 15.000 jutara zemlje (uključujući šume, poljoprivredno zemljište i građevinske parcele) vraćeno je potražiocima, a najveći deo ove površine vraćen je Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Katolička crkva je dobila imovinu u Pančevu i Sremskoj Mitrovici, dok je Jevrejska zajednica dobila oko 540 kvadratnih metara stambenog i poslovnog prostora u Beogradu.

Savez jevrejskih zajednica je primetio da se zemlja nije postarala za restituciju jevrejske imovine koja je bila predmet esproprijacije, uglavnom u periodu od 1941, i 1944. Predstavnici Saveza su takođe izrazili zabrinutost da će povezivanje restitucije verskim zajednicima i povraćaja imovine pojedincima dovesti do odlaganja postupka.

f. Neosnovano ometanje privatnosti, porodice, doma i korespondencije
Ustav i zakon zabranjuju ovakvo delovanje; međutim, vlada je ometala privatnost i korespondenciju. Iako zakon propisuje da Ministarstvo unutrašnjih poslova mora nabaviti sudski nalog pre početka praćenja potencijalne kriminalne aktivnosti, kao i da policija mora pribaviti nalog pre ulaska u posed izuzev u slučajevima spasavanja ljudi i imovine, policija povremeno nije poštovala ove odredbe u praksi.
U decembru je Agencija za privatizaciju objavila na svojoj veb-stranici i u listu Politika spisak s punim imenima, imenom jednog roditelja i ličnim identifikacionim brojevima 169.411 građana koji nemaju pravo učešća u raspodeli besplatnih deonica u privatizaciji državnih preduzeća. Rodoljub Šabić, poverenik za informacije od javnog značaja, i organizacije za ljudska prava kritikovali su objavljivanje informacija kao kršenje Zakona o zaštiti podataka, usvojenog u oktobru, i prava građana na privatnost.

Većina posmatrača je smatrala da vlasti selektivno nadziru komunikacije, prisluškuju razgovore, čitaju običnu i elektronsku poštu, i ozvučavaju telefone. Čelnici organizacija za ljudska prava takođe su smatrali da se njihova komunikacija nadzire.

Odeljak 2 Poštovanje građanskih sloboda u koje spada:

a. Sloboda govora i štampe

Zakon predviđa slobodu govora i štampe; međutim, bilo je izveštaja da su vlasti ometale ove slobode. Uopšte uzev, iznošenje javnih ili ličnih kritika na račun vlasti nije ograničavano ni sprečavano u štampi.

Parlament odobrava budžet za nezavisnu Radio-difuznu agenciju (RBA), koja ima široka ovlašćenja za ukidanje licenci radio i televizijskih stanica koje nemaju prava na žalbu; međutim, tokom godine na koju se izveštaj odnosi Agencija nije oduzela licencu ni jednom nacionalnom emiteru.

Štampani mediji su uglavnom nezavisni i u privatnom vlasništvu. Najstariji nacionalni dnevni list Politika je u suvlasništvu države i jedne nemačke kompanije, ali ga vodi nekoliko deoničarskih kompanija. Ove novine su i dalje naginjale vladi u svom izveštavanju i uredničkoj politici, naročito tokom parlamentarnih izbora u maju.

Radio-difuzni mediji su uglavnom nezavisni i u privatnom vlasništvu, premda privatizacija opštinskih medija još nije završena. Radio-televizija Srbija (RTS), javna medijska kuća koja se finansira iz obavezne pretplate, imala je najveću zastupljenost sa dva televizijska kanala i Radio Beogradom. Izveštaji RTS-a su uopšte uzev bili objektivni, iako je vlada imala znatan uticaj na RTS i javni servis Radio Televizije Vojvodina. Uz to, mnoge televizijske stanice vesti preuzimaju iz države agencije Tanjug. Nezavisne novinske agencije BETA i FONET žalile su se da državno finansiranje Tanjugu omogućava nekorektnu komercijalnu prednost.

Obavezujuća uputstva Radio-difuzne agencije nalažu RTS-u da uživo prenosi skupštinska zasedanja iako se RTS žali da zbog toga ima finansijske i marketinške gubitke. Upravni odbor RTS-a je objavio da je takav nalog direktno mešanje u njihovu uređivačku politiku. Misija Organizacije za evrospku bezbednost i saradnju (OEBS) u Srbiji izrazila je zabrinutost navodeći da odluka Radio-difuzne agencije nije u skladu sa evropskim standardima o medijskim slobodama.

Nezavisne medijske organizacije su generalno bile aktivne i izražavale su raznovrsne stavove; međutim, neke medijske organizacije doživele su pretnje ili represalije zbog objavljivanja stavova u kojima se kritikue vlada. Tokom godine na koju se izveštaj odnosi, a naročito tokom predizbornog perioda i nakon proglašenja nezavisnosti Kosova, povećana je zabrinutost zbog pada profesionalnih i etičkih standarda i povećanja tabloidnog novinarstva.

Tokom godine na koju se izveštaj odnosi, neki novinari i medijske organizacije bili su žrtve vandalskog ponašanja, pretnji bombama i zastrašivanja zbog prenošenja stavova, poput hvatanja i izručivanja ratnih zločinaca, nepopularnih kod vlade i desničarskih elemenata. U julu su demonstranti napali novinare iz Foneta i B92 koji su izveštavali o protestima organizovanim povodom hapšenja Radovana Karadžića. Dana 24. jula, Bošku Brankoviću, kamermanu B92, slomljena je potkolenica dok je snimao protest. Incident se navodno odigrao u neposrednoj blizini policajaca koji nisu reagovali, premda je kasnije policija uhapsila Milana Savatrića, Nikolu Lazića i Stefana Milićevića u vezi sa ovim napadom. Njihovo suđenje je počelo u Trećem okružnom sudu u Beogradu u decembru i nije završeno do kraja godine na koju se izveštaj odnosi.

Nekoliko novinara i reportera je povređeno u februaru u Beogradu tokom protesta zbog Kosova. Prema podacima Asocijacije nezavisnih elektronskih medija (ANEM), demonstranti su napali Dirka Jan Visera, holandskog reportera iz Handelsblad-a, za vreme protesta pred ambasadom Sjedinjenih Država. Demonstranti su takođe navodno pretukli dvojicu novinara iz novina Rusija danas, Andreja Fjodorova i Andreja Pavlova. Policija je sprečila pokušaj paljenja i napada na RTV B92.

Nezavisna medijska udruženja kritikovala su državne službenike zbog izjava koje su shvaćene kao opravdanje za napade na medije. Nakon nasilnih protesta zbog proglašenja nezavisnosti Kosova, bivši ministar za infrastrukturu Velimir Ilić izjavio je da je „razbijanje prozora demokratski čin“, dok je bivši ministar za Kosovo, Slobodan Samardžić, izjavio da su nasilni incidenti na kosovskim graničnim prelazima u kojima je nekoliko novinara napadnuto „u skladu“ sa politikom vlade.

Za vreme protesta koji su organizovale od jula do kraja septembra desničarske grupe Obraz and 1389, u znak podrške Radovanu Karadžiću, demonstranti su u nekoliko navrata nasilno ušli u prostorije Novinske agencije BETA, zahtevajući da se objave njihova zvanična saopštenja.

Krajem godine, Vukašin Obradović, vlasnik nedeljnika Novine Vranjske, i njegova porodica dobili su nekoliko puta pretnje smrću nakon objavljivanja članaka u kojima se navode veze između lokalne političke stranke i organizovane kriminalne grupe navodno umešane u pranje novca. Obradović je poslednjih godina bio meta brojnih pretnji smrću.
Vlada nije cenzurisala medije, ali su novinari povremeno primenjivali autocenzuru zbog mogućih tužbi za klevetu i u strahu od vređanja javnog mnjenja, posebno kad su u pitanju teme koje se tiču korupcije. Aktivisti za ljudska prava prijavili su da im je u većini medija narušavan ugled zbog izražavanja kritičkih stavova o vladi ili kada su dovodili u pitanje popularnu interpretaciju uloge zemlje u ratovima tokom devedesetih godina.
Kleveta je krivično delo. Osuđeni za klevetu može biti kažnjen zatvorom ili novčanom kaznom u iznosu od 40.000 do jednog miliona dinara (oko 720 do 18.000 dolara).

Slobodan pristup internetu
Vlada nije ograničavala pristup internetu niti je bilo izveštaja da je nadzirala internet komunikacije. Pojedinci i grupe mogli su da mirno izražavaju svoje stavove preko interneta, uključujući i elektronsku poštu.
Dana 25. avgusta, nakon javne kritike, agencija za telekomunikacije povukla je predlog regulative da se od internet operatera traži da državnim institucijama obezbede pristup informacijama klijenta kao deo sistema za legalno nadziranje telekomunikacija. Po tom predlogu, internet operateri bi morali da o svom trošku omoguće autonomno nadziranje internet aktivnosti klijenata i zatim preusmere primljenu i poslanu poštu ovlaštenim agencijama, policiji i Bezbednosno-informativnoj agenciji (BIA). Ombudsman, poverenik za informacije od javnog značaja, Komitet ptavnika za ljudska prava (JUKOM) i ANEM usprotivili su se predlogu.

Akademske slobode i kulturni događaji
Vlada nije ograničavala akademske slobode i kulturne događaje.

b. Sloboda mirnog okupljanja i udruživanja
Zakon dozvoljava slobodu okupljanja i udruživanja i vlada to obično i poštuje u praksi.

c. Sloboda veroispovesti
Zakon predviđa slobodu veroispovesti i vlada ovo pravo generalno poštuje u praksi; međutim, vlada je zadržala diskriminacioni zakon o religiji i diskriminacionu politiku u pogledu poreza na imovinu. Za razliku od prethodnih godina, državni službenici nisu kritikovali manjinske verske grupe i nisu koristili pogrdne izraze.
Iako ne postoji državna religija, većinska Srpska pravoslavna crkva je i dalje uživala povlašćeni položaj.

Zakon priznaje sedam „tradicionalnih“ verskih zajednica a to su: Srpska pravoslavna crkva, Rimokatolička crkva, Slovačka evangelistička crkva, Hrišćanska reformatska crkva, Hrišćanska evangelsitička crkva, Islamska zajednica i Jevrejska verska zajednica. Zakon propisuje da se sve „netradicionalne“ verske grupe moraju registrovati pri Ministarstvu vera, koje ima diskreciono pravo da odluči da li će netradicionalnim grupama odobriti registraciju ili ne. Mnoge manjinske grupe koje su pokušale da se registruju u Ministarstvu prijavile su nejasne i nepravilne procedure. Tokom čitave godine na koju se izveštaj odnosi, netradicionalne verske zajednice i nevladine organizacije nastavile su da zagovaraju promenu Zakona.

Četiri od sedam netradicionalnih verskih zajednica kojima je odbijen zahtev za registraciju žalile su se Vrhovnom sudu. Dana 10. juna, Vrhovni sud je doneo odluku da je Ministarstvo vera prekršilo proceduru u novembru 2007, kada nije registrovalo Crnogorsku pravoslavnu crkvu, i naložio je Ministarstvu da preispita prijavu. Nakon što je Ministarstvo i drugi put odbacilo prijavu, Crnogorska pravoslavna crkva uložila je novu žalbu koju Vrhovni sud do kraja godine nije rešio.

Poreski zakon izuzima imovinu sedam priznatih tradicionalnih verskih grupa iako je krajem godine još bio nerešen spor o ovom zakonu u Ustavnom sudu, a koji je pokrenut 2006. na osnovu tužbe Unije protestantsko-evangelističkih crkava u Srbiji; krajem godine više podataka o ovome nije bilo dostupno.

Nepravoslavne verske organizacije su nastavile da prijavljuju teškoće u pribavljanju dozvola od lokalnih vlasti za izgradnju novih verskih objekata. Liga baptista u Beogradu, koja obavlja službu i druge aktivnosti u staroj zgradi koju je kupila kao crkvu, izvestila je da opštinske vlasti i dalje, bez objašnjenja, odbijaju da izdaju dozvolu za renoviranje objekta. Rumunska pravoslavna crkva i dalje nije dobila odgovor na zahtev za dozvolu da izgradi manastir u Vojvodini.

Zakon obavezuje učenike osnovnih i srednjih škola ili da pohađaju nastavu jedne od sedam tradicionalnih verskih zajednica, ili da idu na časove građanskog vaspitanja. Poglavari verskih grupa isključenih iz ovog programa nastavili su da izražavaju svoje nezadovoljstvo zbog ograničene definicije veroispovesti prema tumačenju vlade. Naimenovanje novih veroučitelja – pristalica Islamske zajednice Srbije iz Beograda – u osnovnim školama u Tutinu i Sjenici, izazvalo je proteste Islamske zajednice Srbije sa sedištem u Novom Pazaru koja je navela da su učitelji nekvalifikovani.

Za razliku od prethodnih godina, nije bilo izveštaja da su državni zvaničnici davali pežorativne javne izjave o manjim verskim grupama.

Vladina direkcija za restituciju opštinske i verske imovine nastavila je da prima i procesuira zahteve za povraćaj imovine od tradicionalnih i registrovanih netradicionalnih verskih zajednica. Direkcija je primila ukupno 3.059 zahteva za povraćaj imovine, od kojih je najveći borj podnela Srpska pravoslavna crkva. Izvesna imovina vraćena je Srpskoj pravoslavnoj crkvi u eparhijama Bačke, Žiče i Srema. Neke zajednice imale su teškoće u prikupljanju dokumentacije za podnošenje zahteva. Savez jevrejskih opština i druge verske grupe žalile su se zbog uzimanja 1945. godine kao polazne tačke pošto je njihova imovina uglavnom kofiskovana u periodu od 1941 do 1944.

Društvene zloupotrebe i diskriminacija
Bilo je nekoliko slučajeva fizičkih i verbalnih napada na verske manjinske grupe.

Dana 8. jula, u Boru su građani sprečili dalju izgradnju hrama Jehovinih svedoka.

Prve nedelje avgusta neidentifikovana lica u dva navrata su sprejom ispisala grafite s nacionalističkim simbolima i vulgarnim porukama o Jehovinim svedocima na Kraljevskom domu u Sremskoj Mitrovici.

Dana 17. novembra, Hrišćanska adventistička crkva prijavila je da su prethodnog dana nepoznati počinioci oštetili četiri vozila u dvorištu njihove crkve u Beogradu. Crkva je takođe prijavila da su u oktobru i novembru „poruke mržnje“ ispisane na zidovima adventističkih crkava u Kragujevcu, Leskovcu, Jagodini i Sivcu i pozvalo Ministarstvo vera, druge verske grupe i međunarodnu zajednicu da osude napade. Crkva je štetu na vozilima prijavila policiji koja je sprovela istragu. Do kraja godine niko nije uhapšen.

Nije bilo novih informacija o napadu izvedenom marta 2007. u Starim Banovcima na misionare Jehovinih svedoka ni o pokloniku Hare Krišne iz Jagodine Životi Milanoviću koji je u junu 2007 izboden nožem.

Verske zajednice, a posebno manjinske verske zajednice, izveštavaju o kontinuiranim problemima vandalskog uništavanja zgrada, groblja i drugih verskih objekata. Nevladine organizacije su kritikovale vlasti zbog sporih ili neodgovarajućih reakcija. Dana 26. novembra, zamenik ministra vera Dragan Novaković izjavio je za Forum 18 da žali što se većina napada na verske zajednice procesuira kao da su u pitanju manji prekršaji kao što je narušavanje mira, umesto kao raspirivanje mržnje za šta su zaprećene strože kazne.

Štampani mediji, uglavnom tabloidi, nastavili su da etiketiraju manje, multietničke hrišćanske crkve, uključujući baptiste, adventiste, Jehovine svedoke i druge manje verske grupe kao opasne „sekte“. Jedan broj desničarskih omladinskih grupa o netradicionalnim verskim zajednicama govori kao o sektama koje predstavljaju pretnju pravoslavnom hrišćanskom društvu u zemlji.

Jevrejska zajednica broji nešto oko tri hiljade osoba. Jevrejske vođe u Srbiji izvestile su o kontinuiranim incidentima antisemitizma uključujući grafite antisemitske sadržine, vandalsko ponašanje, male tiraže strane antisemitske literature i tekstove na internetu. U knjižarama su se prodavale knjige antisemitske sadržine. Nekoliko prodavaca knjiga na Beogradskom sajmu knjiga u oktobru izložili su „Kraljevstvo Hazara“, antisemitsko delo srpskog autora Dejana Lučića. Desničarske omladinske grupe i internet forumi nastavili su da promovišu antisemitizam i govor mržnje uperen protiv jevrejske zajednice.

Policija je u januaru podnela krivičnu prijavu protiv nekoliko neonacista, uključujući njihovog vđu Gorana Davidovića, zbog nasilnog ponašanja i širenja rasne mržnje za vreme nedozvoljenog mitinga u Novom Sadu oktobra 2007.

Predavanja o Holokaustu deo su nastavnog programa u srpskim školama, a takođe se govori o ulozi srpske vlade u tom periodu. Postoji tendencija među autorima da umanje i daju nova tumačenja uloge nacionalnog kolaboracionističkog pokreta u Drugom svetskom ratu i njihovom doprinosu Holokaustu u Srbiji.

Tokom godine na koju se izveštaj odnosi, Islamska zajednica ostala je podeljena po političkoj liniji. Jedna grupa se svrstala uz novoosnovani lokalni Rijaset u Beogradu, a druga je zadržala tradicionalne veze sa Rijasetom u susednoj Bosni i Hercegovini. Obe zajednice optužuju Ministarstvo vera za sukob unutar Islamske zajednice i za kršenje zakona jer je dozvolilo da se obe zajednice registruju. Povremeno nasilje između ove dve zajednice nastavljeno je tokom godine. Dana 7. marta, nakon glavne nedeljne molitve u tutinskoj džamiji, pristalice protivničkih zajednica su se sukobile, a jedno lice je u pucnjavi povređeno. Nekoliko sukoba oko džamija u Prijepolju i Novom Pazaru imalo je za posledicu fizičke napade na pristalice zajednica i intervenciju policije. Islamska zajednica Srbije, na čijem je čelu glavni muftija Muamer Zukorlić, održala je izbore na svim nivoima u junu i julu. Islamska zajednica Srbije, na čijem je čelu reis Adem Zilkić, izbore nije priznala.

Više detalja videti u Međunarodnom izveštaju o verskim slobodama za 2008. godinu.

d. Sloboda kretanja unutar zemlje, interno raseljena lica i apatridi
Zakon predviđa slobodu kretanja u zemlji, putovanja u inostranstvo, iseljavanje i repatrijaciju i vlada ova prava uopšte uzev poštuje u praksi. Vlada je sarađivala sa Kancelarijom visokog komesara Ujedinjenih nacija za izbeglice (UNHCR) i drugim humanitarnim organizacijama na pružanju zaštite i pomoći interno raseljenim licima, izbeglicama, izbeglicama povratnicima, azilantima, apatridima i ostalima.
Zakonom je zabranjeno prisilno proterivanje i vlada ga ni ne primenjuje.

Interno raseljena lica
Prema zvaničnim podacima Kancelarije Visokog komesara za izbeglice pri Ujedinjenim nacijama (UNHCR), u Srbiji je boravilo oko 205.842 interno raseljenih lica, uglavnom Srba, Roma, Aškalija, Goranaca i Bošnjaka, koji su napustili Kosovo posle sukoba 1999. godine. Oko 4.041 lice i dalje je smešteno u 57 kolektivnih centara, a 998 u 31 nepriznatom kolektivnom centru. Mada su vlasti nastavile da zatvaraju kolektivne centre, mnoga raseljena lica ostala su u objektima koji ne odgovaraju nijednoj drugoj nameni izuzev kao prihvatilište u krajnjoj nuždi.

Lica bez zvanične karte interno raseljenog lica nisu imala pristup službama za interno raseljena lica. Vlada je dozvoljavale da interno raseljena lica dobijaju pomoć od nevladinih i međunarodnih organizacija.

Vlada je nastavila da isplaćuje minimalne zarade, uključujući socijalno i penziono osiguranje, interno raseljenim licima koja su do juna 1999. bila kosovskoj vladi i državnim preduzećima, a koja sada nemaju zaposlenje. Interno raseljena lica koja su našla drugi posao zauvek su izgubila pravo na državnu pomoć. Krajem godine vlada je i dalje ispitivale pravo interno raseljenih lica na takva plaćanja.
Za promenu mesta boravka, po zakonu je potrebno da se stanovnici lično odjave sa prethodne adrese. Interno raseljena lica sa Kosova koja nisu imala lična dokumenta ili potvrdu o boravku sa Kosova nisu mogla da se odjave sa svoje kosovske adrese i registruju na novoj adresi u Srbiji. Lica bez ovlaštenog boravka u Srbiji ne dobijaju zdravstveno osiguranje, socijalnu pomoć i mogućnost školovanja u državnim obrazovnim ustanovama. Nevladine organizacije su pružale pravnu pomoć interno raseljenim licima u prijavljivanju boravišta.

U Srbiji živi 22.104 zvanično registrovana Roma, interno raseljenih lica. Međutim, UNHCR je procenio da u zemlji živi 40.000 do 45.000 interno raseljenih Roma, a mnogi nisu registrovani kao interno raseljena lica jer nemaju lična dokumenata. Mnogi Romi sa Kosova smatrani su srpskim kolaboracionistima tokom sukoba na Kosovu i tamo se nisu mogli bezbedno vratiti. Iako neka romska interno raseljena lica žive u državnim kolektivnim centrima, životni uslovi Roma (i lokalnih stanovnika i interno raseljenih lica) izuzetno su loši. Lokalne opštine često nisu voljne da im obezbede smeštaj. Ukoliko su se Romi nastanili, to je često bilo u improvizovanim kampovima u blizini većih gradova i opština.

Iako državni zvaničnici i dalje javno izjavljuju da interno raseljena lica treba da se vrate na Kosovo, viši državni službenici takođe su tvrdili da je za mnoge nebezbedno da se vrate. Povratak interno raseljenih lica na Kosovo usporen je; oko 540 osoba, koja su kao raseljena lica živela u Crnoj Gori, Srbiji i Makedoniji, vratila su se na Kosovo tokom godine na koju se izveštaj odnosi.

Zaštita izbeglica
Dana 1. aprila na snagu je stupio novi Zakon o izbeglicama. Zakon predviđa davanje azila i izbegličkog statusa u skladu sa Konvencijom Ujedinjenih nacija iz 1951. koja se odnosi na Status izbeglica i Protokol iz 1967. i vlada je ustanovila sistem za pružanje zaštite izbeglicama. Definicija apatrida u skladu je sa Konvencijom o statusu apatrida iz 1954. Vlada je 1. aprila preuzela od UNHCR-a nadležnost za određivanje izbegličkog statusa i brigu o azilantima i izbeglicama izvan teritorije bivše Jugoslavije. Vlada je registrovala 52 azilanta nakon što je zakon stupio na snagu, u poređenju sa 25 koliko ih ih je registrovano u prva četiri meseca godine na koju se izveštaj odnosi. Vlada je donela šest prvostepenih odluka o određivanju izbegličkog statusa tokom godine, i sve su bile negativne.

Vlada je u praksi pružala zaštitu od progona ili povratka izbeglica u zemlje gde bi njihovi životi ili sloboda bili ugroženi.

Azilanti su imali slobodu kretanja u zemlji nakon što se njihov identitet utvrdi i pošto podnesu molbu za azil. Imali su pravo na državnu pomoć, uključujući smeštaj i hranu, ali nisu imali pravo na zapošljavanje dok ne dobiju status izbeglice.

Komesarijat za izbeglice je od UNHCR-a 22. decembra zvanično preuzeo kontrolu nad jedinim centrom za azilante u zemlji. Centar može da primi oko devedeset osoba. Komesarijat je takođe odgovoran za određivanje statusa i brigu o izbeglicama iz bivše Jugoslavije.

Vlada je sarađivala sa UNHCR-om i drugim humanitarnim organizacijama u pomoći izbeglicama i azilantima i obezbedila je privremenu zaštitu (status izbeglice prima faciae) licima iz bivših jugoslovenskih republika koja se možda ne mogu okvalifikovati kao izbeglice po Konvenciji iz 1951. i Protokolu iz 1967. Izbeglički status izbeglica iz SFRJ i dalje se regulisao po Ukazu o izbeglicama iz 1992. Vlada i UNHCR procenjuju da u zemlji živi 96.466 izbeglica iz Hrvatske i Bosne i Hercegovine, a vlada procenjuje da postoji oko 400.000 bivših izbeglica koje su naturalizovana, ali se nisu socijalno i ekonomski integrisale. U 57 zvaničnih kolektivnih centara živi 1.295 izbeglica, dok ih u nepriznatim kolektivnim centrima ima 607.

Apatridi

Osnova za državljanstvo je jus sanguinis, i apatrida de jure nije bilo. UNHCR procenjuje da je u zemlji 17.000 apatrida de facto, uglavnom zbog složenog i dugotrajnog procesa za dobijanje državljanstva. Nedostatak informacija, administrativne takse, teškoće u dobijanju dokumenata, nedostatak zvanično priznatog boravišta i povremena potreba da se pred sudom dokazuje poreklo i identitet nekim osobama je otežala ovaj proces ili im ga je onemogućila. Ovi problemi su nesrazmerno pogodili romsku, aškalijsku i egipatsku zajednicu, a naročito interno raseljena lica, premda su im izloženi i drugi koji su siromašni i žive u izolovanim područjima.

Odeljak 3 Poštovanje političkih prava: pravo građana da promene vlast
Zakonom je građanima obezbeđeno pravo da promene vlast mirnim putem i građani su ovo pravo koristili u praksi na povremenim slobodnim i fer izborima održanim na osnovu opšteg prava glasa.

Izbori i političko učešće

U zemlji su predsednički izbori održani 20. januara i 3. februara, a parlamentarni i opštinski 11. maja. OEBS i ostali posmatrači na izborima, uključujući domaće organizacije, ocenili su da su ovi izbori bili slobodni i fer. Stranke Albanaca učestvovale su na parlamentarnim izborima drugu godinu zaredom nakon petnaest godina bojkota.

Političke stranke su generalno radile bez ograničenja i spoljašnjeg ometanja. Međutim, u svom konačnom izveštaju o parlamentarnim izborima, OEBS-ova Ograničena misija za posmatranje izbora navela je da su neki aspekti kampanje prevazišli granice demokratskog društva, naročito kad su prijavljene pretnje smrću upućene višim zvaničnicima. Misija je izvestila da je ovo kulminiralo u pokazivanje velikog broja plakata u Beogradu koji se možda mogu protumačiti kao predlozi za atentate na vrhovne državne zvaničnike.
U Skupštini od dvesta pedeset poslanika ima pedeset šest žena. Predsednica skupštine je žena, a od šest potpredsednika skupštine tri su žene. U kabinetu koji broji dvadeset sedam članova ima pet žena. Zakon o izboru skupštinskih poslanika propisuje da na stranačkim izbornim listama treba da bude najmanje trideset procenata žena, a političke stranke koje su učestvovale na majskim izborima ovaj propis su poštovale.
Ustav i zakon izuzimaju stranke zasnovane na etničkom principu od pravila po kojem politička stranka mora osvojiti najmanje pet procenata glasova da bi ušla u parlament. Međutim, vlada je povećala broj potpisa potrebnih da bi se registrovala manjinska stranačka lista, i to sa 3.000 na 10.000. Predstavnici manjinskih stranaka, a naročito Albanci, kritikovali su ovu promenu, ali su na kraju bili u stanju da prikupe neophodan broj potpisa. Na majskim parlamentarnim izborima, manjinske stranke i liste dobile su ukupno 3.9 procenata glasova. Sedam pripadnika nacionalnih manjina, uključujući Mađare, Bošnjake i Albance, izabrani su u Parlament. U kabinetu koji broji dvadeset sedam članova, bila su dva pripadnika etničkih manjina, oba Bošnjaci.

Vlada – korupcija i transparentnost
Zakon predviđa krivične kazne za korupciju zvaničnika; međutim, vlada ovaj zakon nije primenjivala, pa su zvaničnici koji su povremeno bili umešani u korupciju ostali nekažnjeni. U javnosti je uvreženo mišljenje o korumpiranosti vlade na svim nivoima.

Mnogi javni zvaničnici po Zakonu o sukobu interesa moraju da obelodane svoje finansijsko stanje; međutim, Republička komisija za rešavanje sukoba interesa može jedino da preporuči da se otpusti službenik koji nije podneo izveštaj, a ne na osnovu sadržaja izveštaja koji Komisija prima. Komisija nema ovlašćenje niti sredstva za istraživanje sadržaja navedenog u prijavama. Šef Komisije Slobodan Beljanski objavio je 15. oktobra da je Komisija primila svega 3.100 prijava sa podacima o imovini od bivših i sadašnjih državnih službenika nakon majskih parlamentarnih izbora, premda bi po zakonu prijave moralo podneti oko 20.000 službenika.

Tokom godine na koju se izveštaj odnosi vlasti su izvršile neka nova hapšenja zbog korupcije i nastavile postupke u važnim predmetima iz prethodnih godina. Iako je Državni savet za borbu protiv korupcije često davao saopštenja za javnost i intervjue, ovo telo nema nikakvo pravno uporište i ima jedino savetodavnu ulogu. Savet je raspravljao o nepravilnostima u privatizaciji Luke Beograd.

Dana 23. oktobra, parlament je odobrio zakon za osnivanje nove agencije za borbu protiv korupcije, nezavisnog državnog tela koje je pod nadzorom parlamenta. Agencija je zadužena za primenu nacionalne antikorupcijske strategije i nadzor nad pitanjima koja se tiču sukoba interesa i obelodanjivanja finansijskih podataka. Novi zakon takođe predviđa krivične kazne u trajanju od šest meseci do pet godina zatvora, novčane kazne i zabranu postavljanja na javni položaj u slučaju nepodnošenja finansijskih podataka ili podnošenja netačnih podataka.

Bilo je izveštaja da vlasti nisu reagovale na detaljne izveštaje o slučajevima gde se sumnja da je posredi korupcija. Nije bilo izveštaja o važnim politički motivisanim istragama.

Dana 5. juna, beogradska policija je objavila da je uhapsila pedesettrogodišnju poresku inspektorku Ratku V, osumnjičenu da je 22. aprila tražila mito u iznosu od 55.000 evra (oko 78.000 dolara) od vlasnika javnog preduzeća u Obrenovcu.

Dana 26. septembra, policija je uhapsila sudiju Trgovinskog suda Željka Munjizu i advokata Nemanju Jolovića u vezi sa stečajem preduzeća BIM Slavija. Beogradski okružni tužilac podigao je optužnicu protiv Munjize, koga je na hitnoj sednici Skupština lišila imuniteta, i Jolovića, koji je već optužen u poznatom slučaju „stečajne mafije“, za korupciju i zloupotrebu službenog položaja radi navodne zavere da od BIM Slavije iznude oko 65.000.000 dinara (oko 1.200.000 dolara) za vreme stečajnog postupka.

Dana 1. oktobra, policija je u saradnji sa specijalnim tužiocem za organizovani kriminal uhapsila jedanaest ljudi u Zrenjaninu zbog zloupotrebe službenog položaja, falsifikovanja javnih dokumenata i mita. Među osumnjičenima su gradonačelnik Zrenjanina Goran Knežević, načelnik Odeljenja za gradsko planiranje Nikola Halas, predsednik Gradskog odbora Demokratske stranke Bratislav Tomić, direktor Turističke organizacije Zrenjanina Milan Milošev i nekoliko privatnih privrednika. Grupa je navodno iznudila oko 3.500.000 evra (oko pet miliona dolara) od zrenjaninske opštine dodeljujući odabranim privrednicima najatraktivnije parcele građevinskog zemljišta po niskim cenama. Ovi privrednici su ih potom prodavali po mnogo većim cenama. Prema navodima štampe, Halas je priznao na saslušanju da je primio mito od lokalnog investitora u iznosu od 10.000 evra (14.150 dolara), ali Knežević i ostali optuženi su negirali sve optužbe.

Dana 7. oktobra, policija je uhapsila Branka Gligorića, bivšeg menadžera, i Vericu Dujović, bivšeg finansijskog direktora Službenog lista pod sumnjom da su od preduzeća iznudili 180.000.000 dinara (oko 3.300.000 dolara) potpisujući ugovore i investirajući bez odobrenja vlasti. Prema policiji, Gligorić i Dujović su zaključivali štetne ugovore od 2002. do 2006.

Dana 27. oktobra, sud je četvrti put odložio suđenje Dejanu Simiću, bivšem viceguverneru Narodne banke Srbije, i direktoru Socijalističke partije Srbije Vladimiru Zagrađaninu, optuženima za korupciju. Simić je navodno primio 100.000 evra (141.500 dolara) da bi pristao da se registruje Kreditno-izvozna banka. Suđenje do kraja godine nije počelo.

U julu su Goran Kljajević, bivši predsednik Trgovinskog suda u Beogradu, i sudija Delinka Đurđević bili poslednja dva od ukupno dvadeset devet optuženika kojima se sudi za korupciju, zloupotrebu službenog položaja i nezakonit stečaj u suđenju „stečajnoj mafiji“, a koji su pušteni iz pritvora. Vrhovni sud je doneo odluku da više nema opasnosti da će optuženi pobeći, uništiti dokaze ili uticati na svedoke za vreme suđenje. Vlasti optuženike terete za prevaru u kojoj je trebalo da Trgovinski sud proglasi stečaj za preduzeća a Poštanska štedionica obezbedi jeftine zajmove povlašćenim privrednicima kako bi imovinu preduzeća kupili ispod tržišne cene. Krajem godine na koju se izveštaj odnosi suđenje je bilo u toku.

Dana 26. maja, Savetije Jović, jedan od 53 optuženika u slučaju „drumske mafije“, izvršio je samoubistvo u Nišu. Od 2006. ovo je treći optuženik u ovom predmetu koji je izvršio samoubistvo. Tužioci optužene terete za korišćenje lažnih platnih kartica i ilegalnog softvera na dve velike naplatne rampe u periodu od 2004. do 2006. što je državne prihode oštetilo za oko 6.500.000 evra (9.200.000 dolara). Suđenje je nastavljeno 28. maja i nastavilo se do kraja godine.

Tri službenika koji su pripremili policijski izveštaj protiv Ljubomira Gerića i još trojice bivših visokih službenika Elektroprivrede Srbije, prisilno su penzionisani ili im je čin snižen. Gerić i ostali direktori optuženi su zbog sporazuma sklopljenih između svog i još dva trgovinska preduzeća u periodu od 2001. do 2004. što je državnom budžetu nanelo štetu od više miliona dolara. Tužilaštvo do kraja godine nije podnelo zahtev za istragu.

Dana 20. juna, Mihalj Kertes, bivši načelnik Carina u vreme Miloševićevog režima, izjasnio se da nije kriv po optužnici koja ga tereti za prevaru i proneveru. Predmet, koji je deo istrage o „kiparskom pranju novca“ koja se nastavlja o bivšim Miloševićevim službenicima, bio je krajem godine u toku.

Vlada i dalje sporo primenjuje Zakon o pristupu informacijama iz 2004. godine, i u praksi generalno nije omogućavala pristup informacijama. Zakon predviđa javni pristup informacijama od „legitimnog javnog značaja“ (sa mnogim izuzecima) i ustanovljava nezavisnog poverenika, koga bira skupština, koji se bavi žalbama kada vladine agencije odbiju zahtev za informacije. Prema izveštajima Transparency International iz 2006, 81 procenat lokalnih institucija, 67 procenata javnih preduzeća i 35 procenata ministarstava nije ispunilo svoje obaveze po Zakonu o pristupu informacijama,iako su se zahtevi utrostručili od kraja 2005. do kraja 2006. Nevladine organizacije su izvestile da su njihovi zahtevi za informacije od vlasti često ostajali bez odgovora. Dana 22. decembra, poverenik za informacije od javnog značaja kritikovao je Bezbednosno-informativnu agenciju jer nije obezbedila informacije kao što po zakonu treba da učini; takođe je izdvojio Ministarstvo infrastrukturu i Naftnu industriju Srbije kao institucije koje se ne pridržavaju zakona.

Odeljak 4 Stav vlade o istragama međunarodnih i nevladinih organizacija o navodnim slučajevima kršenja ljudskih prava

Brojne nezavisne domaće i međunarodne oganizacije za ljudska prava uglavnom su obavljale svoju delatnost, u čemu ih vlada nije ograničavala, vršile su istrage i objavljivale svoje nalaze o pojedinim slučajevima u vezi sa ljudskim pravima. Međutim, ove grupe su često bile predmet uznemiravanja, pretnji i sudskih sporova za klevete zbog izražavanja kritičkih stavova o vladi, ili suprotnih nacionalističkim stavovima o Kosovu, Haškom tribunalu i ratovima vođenim devedesetih godina. Istaknute organizacije za ljudska prava su Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, Fond za humanitarno pravo (FHP), Komitet pravnika za ljudska prava (JUKOM), Fond za otvoreno društvo, Inicijativa mladih za ljudska prava i Beogradski centar za ljudska prava.

Nakon proglašenja nezavisnosti Kosova, neki mediji i desničarske grupe pokrenule su kampanje protiv najistaknutijih nevladinih organizacija za ljudska prava i njihovih aktivista zbog stavova koje su izražavali o statusu Kosova. Dana 22. februara, na primer, aktivisti JUKOM-a primili su preteće telefonske pozive. Policijski inspektori su slučaj istraživali, ali niko nije uhapšen. Jedan broj internet foruma pozivao je na borbu protiv „nacionalnih izdajnika“ i „spaljivanje veštica“ (misli se na grupu istaknutih aktivistkinja za ljudska prava) i postavljao kućne adrese i ostale lične podatke aktivista na internet. U septembru i oktobru su dnevne novine Pravda i Kurir, nedeljnik Tabloid i nedeljni magazin Pečat objavljivali tekstove protiv predsednicE Helsinškog odbora za ljudska prava Sonje Biserko zbog kritičkih stavova, što je doprinelo neprijateljskoj atmosferi prema zagovornicima ljudskih prava uopšte.

Dana 27. februara, ministar za infrastrukturu Velimir Ilić dao je izjavu medijima tvrdeći da vlasti „ne mogu da spreče da neko ko je došao s Kosova pretuče one koji zagovaraju da Kosovo nije naše“. Dana 28. februara, grupa od 44 nevladine organizacije izrazila je zabrinutost navodeći da Ilićeva izjava deluje kao da se odobravaju verbalni i fizički napadi protiv svakog u društvu ko ima drugačije mišljenje.

Dana 30. septembra, grupa, za koju se veruje da su članovi Srpske radikalne stranke i koja je protestovala protiv hapšenja Radovana Karadžića nacrtala je kukasti krst na pročelju zgrade u kojoj se nalaze prostorije Helsinškog odbora. Ovaj incident se dogodio ubrzo nakon što je objavljeni godišnji izveštaj odbora o ljudskim pravima u Srbiji za 2007. izazvao kontroverze i medijske napade. Grupa je nasilno ušla u zgradu u kojoj je smešten Helsinški odbor, ali nije pokušala da uđe u prostorije organizacije. Dana 6. oktobra, dva lica su prišla i pretila Sonji Biserko dok je prilazila svojoj kući. Beogradska policija je brzo reagovala i obećala dodatne patrole, ali po obavljenoj istrazi niko nije uhapšen, a policija nije reagovala na zahtev Helsinškog odboraa za većom zaštitom nakon ovih incidenata. Helsinški odbor je takođe kritikovao to što vlada nije osudila napad na njihove prostorije.

Dana 1. decembra, aktivisti desničarske grupe „1389“ održali su ispred kancelarije JUKOM-a polučasovne demonstracije u pokušaju da uruče pismo u kojem se kritikuje direktorka JUKOM-a Biljana Kovačević-Vučo zbog uloge u „rasparčavanju srpske države“. U znak odgovora, JUKOM je objavio otvoreno pismo predsedniku Tadiću, premijeru Cvetkoviću i ministru unutrašnjih poslova Dačiću pozivajući vladu da „preduzme odgovarajuće mere protiv siledžija koji uznemiravaju građane Beograda a naročito predstavnike nevladinih organizacija“.

Nije bilo novih podataka u vezi sa napadom iz januara 2007. na Violetu Đikanović i Miloša Uroševića iz nevladine organizacije Žene u crnom, o napadu iz januara 2007. na aktivistu Inicijative mladih za ljudska prava Radojicu Buncića, niti o napadu iz jula 2007 na mlade članove Moje inicijative.

Saša Janković je i dalje bio na položaju nacionalnog ombudsmana, i davao je periodične javne izjave o problemima. Pokrajina Vojvodina ima sopstvenog ombudsmana, koji je tokom godine nezavisno radio. Prema podacima Ministarstva za ljudska i manjinska prava, ombudsman postoji u 14 od 169 opština u zemlji.

Tokom godine na koju se izveštaj odnosi, vlada je uhapsila i isporučila Stojana Župljanina i Radovana Karadžića, dvojicu od preostale četvorice optuženika koje traži Haški tibunal. Preostala dvojica, Ratko Mladić i Goran Hadžić, i dalje su u bekstvu, a Haški tribunal i dalje zahteva njihovo hapšenje.

Iako ustav zabranjuje ekstradiciju bilo koje osobe koja ima srpsko državljanstvo, zakon dozvoljava izuzetke u slučajevima ekstradicije građana Haškom tribunalu.

Odeljak 5 Diskriminacija, društvene zloupotrebe i trgovina ljudima

Ustav i zakon zabranjuju diskriminaciju na osnovu rase, pola, umanjenih sposobnosti, jezika i društvenog položaja; međutim, diskriminacija žena i etničkih manjina, kao i trgovina ljudima i nasilje nad ženama i decom predstavljali su problem. Tokom godine na koju se izveštaj odnosi, vlada je ponovo uspostavila Ministarstvo za ljudska i manjinska prava, podigla ga na viši položaj i ispunila zahtev nevladinih organizacija da se ljudska i manjinska prava zastupaju na ministarskom nivou.
Žene

Silovanje, uključujući i silovanje koje počini suprug, kažnjivo je zatvorskom kaznom u trajanju do četrdeset godina zatvora. Aktivisti pretpostavljaju da se samo mali broj žrtava silovanja prijavljuje jer se žrtve plaše da će im se napadači osvetiti, ili da će doživeti poniženje na sudu. U retkim slučajevima, žrtve silovanja koje počini suprug podnose tužbu nadležnim organima. Ženske grupe su izvestile da su kazne često previše blage.
Nasilje nad ženama bio je problem, a visok stepen nasilja u porodici i dalje postoji. Nasilje u porodici je krivično delo za koje je zaprećena zatvorska kazna u trajanju do deset godina. Zakon ženama omogućava pravo da traže zabranu pristupa za napadače. Takve slučajeve je teško krivično goniti usled nedostatka svedoka i dokaza, kao i činjenice da svedoci i žrtve nerado svedoče. Studija koju je 2006. objavila Svetska zdravstvena organizacija navodi da je dve trećine žena izloženih fizičkom nasilju izjavilo da nisu tražile pomoć jer su smatrale da je takvo maltretiranje normalno ili ga nisu smatrale ozbiljnim. Malobrojne zvanične agencije koje se bave nasiljem u porodici nemaju odgovarajuća sredstva. Nevladine organizacije imale su aktivnu ulogu u borbi protiv nasilja nad ženama. Nevladina organizacija Osvit iz Niša nastavila je da vodi telefonsku liniju na romskom jeziku namenjenu ženama žrtvama nasilja u porodici ili zlostavljanja.
Izveštaj nekoliko romskih nevladinih organizacija objavljen aprila 2007. navodi da je od polovine ispitanika koji su hteli da razgovaraju o nasilju u porodici, preko 75 procenata prijavilo da je lično doživelo verbalno ili fizičko zlostavljanje. Ispitanici su rekli da ih policija nije zaštitila i da su bili isključeni iz nekih sigurnih kuća koje država finansira.

Viktimološko društvo Srbije je 2006. objavilo da je jedna trećina žena izložena fizičkom nasilju dok je polovina žena izložena psihičkom nasilju. Prema Udruženju sudija Srbije, međutim, nasilje u porodici se u veoma malom broju slučajeva prijavljuje, problem je široko rasprostranjen i obično dugotrajan. Nasilje često postaje način života u zemlji gde preovladavaju faktori koji tome doprinose kao što su finansijska zavisnost, prenatrpan životni prostor (uobičajeno je da više porodica živi zajedno), i nedostatak podrške šire porodice.

Prostitucija je nezakonita, mada se klijenti osoba koje se bave prostitucijom ne smatraju krivičnim prestupnicima.

Seksualno uznemiravanje je bilo uobičajeni problem, ali se o tome i dalje malo zna a tokom godine podnet je mali broj prijava. Po zakonu je seksualno uznemiravanje krivično delo za koje je zaprećena kazna zatvorom u trajanju do šest meseci u lakšim slučajevima, odnosno do godinu dana kod zlostavljanja podređenog službenika ili štićenika.

Žene imaju jednaka zakonska prava kao i muškarci, uključujući ovde i jednakost po zakonu o porodici, zakonu o imovini i u sudskom sistemu i ova prava se generalno primenjuju u praksi. Vlada ima Savet za jednakost polova koji je tokom godine na koju se izveštaj odnosi radio sa nevladinim organizacijama na podizanju javne svesti o pitanjima jednakosti polova.

Tradicionalna shvatanja uloge polova, posebno u seoskim sredinama, za posledicu imaju diskriminaciju žena. U zabačenim seoskim sredinama, posebno u nekim manjinskim zajednicama, žene nemaju pravo upravljanja imovinom. U takvim sredinama uobičajeno je da muž određuje supruzi kako će glasati.

Društveni položaj žena se generalno smatra inferiornim u odnosu na onaj koji imaju muškarci a zastupljenost žena u poslovanju nije velika. Žene po zakonu imaju pravo da za isti posao dobiju jednaku novčanu nadoknadu kao muškarci; međutim, prema statistici u Nacrtu nacionalne strategije za poboljšanje položaja žena, navedenoj na okruglom stolu u oktobru, prosečna plata žena je 16% niža od one koju dobijaju muškarci, nezaposlenost žena u odnosu na muškarce je 54% veća, a svega 21% žena je na rukovodećim položajima. Republički zavod za statistiku je u novembru objavio da žene u proseku mesečno zarađuju 1.400 dinara (oko 25 dolara) manje nego muškarci.

Deca
Vlada je predano radila na pravima i dobrobiti dece. U oktobru je Rasim Ljajić, ministar za rad i socijalnu politiku, naveo da 155.000 dece živi u siromaštvu, dok oko 161.000 dece prima neku vrstu socijalne pomoći. Ljajić je dodao da su deca iz izbegličkih zajednica i romskih porodica u najtežem položaju gde skoro 60 procenata romske dece živi u nehigijenskim naseljima a 46% nema nijedan obrok svakog dana. Takođe je naveo da su tokom 2007. državne institucije registrovale 1.640 slučajeva zanemarivanja dece i emocionalnog i fizičkog nasilja nad decom.

Romske porodice imaju izvesne teškoće u prijavljivanju rođenja dece uglavnom usled nedostatka stalne adrese ili dokumenata kojim se utvrđuje identitet roditelja.

Obrazovni sistem predviđa obavezno i besplatno devetogodišnje školovanje, uključujući godinu dana pre osnovne škole. Međutim, etničke predrasude, kulturne norme, i ekonomska oskudica nepovoljno deluju na neku decu, posebno Rome, kad je u pitanju pohađanje škole. Po jednom vladinom izveštaju iz avgusta 2007, 95% dece na vreme polazi u osnovnu školu, a 76-86% dece u uzrastu za srednju školu pohađa školu; međutim, izveštaj navodi da je pohađanje škole daleko manje zastupljeno među ugroženim grupama, uključujući Rome i siromašnu populaciju. Samo 14.4% dece u seoskim područjima pohađa predškolske ustanove.

Obrazovanje Roma je predstavljalo problem. Mnoga romska deca, naročito devojčice, ne idu u osnovnu školu iz porodičnih razloga, zbog nedostatka ličnih dokumenata, ili zbog procene nadležnih da deca nisu ispunjavala uslove za upis, ili zbog društvenih predrasuda. Prema izveštaju Instituta za otvoreno društvo, samo dva procenta romske dece pohađa predškolske ustanove, dok manje od 40 procenata pohađa osnovnu školu. U nekim slučajevima, deca koja su pohađala školu bila su izdvojena u odeljenja samo za Rome ili su sedela u poslednjim redovima u odeljenjima. Malobrojni nastavnici govore romski jezik, a mnoga romska deca nisu naučila srpski jezik. Neka romska deca su greškom smeštena u škole za decu sa posebnim potrebama jer im je bilo teško da uspešno rešavaju standardizovane testove na srpskom jeziku zbog romskog jezika i kulturnih normi. U oktobru je Ministarstvo za obrazovanje najavilo uvođenje pomoćnih nastavničkih mesta za Rome u predškolskim ustanovama i osnovnim školama.

Iako zakon predviđa besplatnu medicinsku negu u državnim bolnicama, a postoji i spisak lekova sa tkz. pozitivne liste koji su takođe besplatni, bilo je izveštaja da je usled korupcije nekima bio ograničen pristup lečenju. Romska deca često nisu vakcinisana.

Zlostavljanje dece predstavljalo je problem. U decembru je predstavnik državnog saveta za prava dece izvestio da se u državnim centrima za socijalnu pomoć širom zemlje i dalje primećuje porast zlostavljanja dece i zanemarivanje u porodici; u 22 procenta takvih slučajeva, koje su centri dokumentovali, bilo je fizičkog zlostavljanja. Prema Izveštaju o strategiji za smanjenje siromaštva, broj prijavljenih slučajeva nasilja u porodici porastao je 2006. Iako je nastavnom osoblju naloženo da prijave slučajeve u kojima sumnjaju da se radi o zlostavljanju dece, to se često ne radi. Policija je uglavnom reagovala na prijave i tokom godine su vođeni krivični postupci u slučajevima zlostavljanja dece. Psihološka i pravna pomoć je omogućena žrtvama, a takođe postoji i centar za traume od incesta. Porastao je broj slučajeva u kojima deca zlostavljaju svoje vršnjake.

Dečji brakovi su problem u nekim zajednicama, posebno među Romima i u seoskim sredinama na jugu i istoku Srbije. U romskoj zajednici, dečaci i devojčice generalno stupaju u brak između četrnaeste i osamnaeste godine, prosečno u šesnaestoj godini života, a dečaci se načelno žene nekoliko godina kasnije od devojčica. Dečji brakovi su najčešći kod Aškalija muslimana, od kojih je većina sa Kosova a žive u drugim delovima zemlje kao interno raseljena lica.

Trgovina ljudima

Zakon zabranjuje sve oblike trgovine ljudima; međutim, bilo je izveštaja o trgovini ljudima preko teritorije Srbije i, u manjoj meri, u i iz zemlje.

Srbija je tranzitno područje, zemlja-izvor i odredište za trgovinu ženama i decom. Trgovina ljudima u okviru zemlje povećana je u odnosu na prethodne godine, a broj identifikovanih lokalnih žrtava bio je mnogo veći od broja stranih žrtava. U manjoj meri nego prethodnih godina, Srbija je tranzitno područje za žene, žrtve trgovine ljudima, koje se šalju u Zapadnu Evropu. Primarne zemlje-izvori za trgovinu ljudima u Srbiju i iz nje jesu istočnoevropske i centralnoazijske zemlje. Maloletnici čine oko četrdeset procenata svih identifikovanih žrtava. Trgovina ljudima se obavlja u cilju komercijalne seksualne eksploatacije, rada, prosjačenja, prisilnih brakova i usvajanja.

Romi, siromašne seoske porodice i lica bez ličnih dokumenata u najvećoj su opasnosti da postanu žrtve trgovine ljudima. Ministarstvo rada, zapošljavanja i socijalne politike i nevladina organizacija Centar za dečja prava su 2006. objavili rezultate istraživanja koji su pokazali da su romska deca i deca iz siromašnih, seoskih zajednica i starateljskih porodica u najvećoj opasnosti od zloupotrebe dečjeg rada, uključujući prosjačenje, krađe, prostituciju, prodaju narkotika i teški fizički rad. Neka romska deca su bila žrtve trgovine ljudima u okviru romske zajednice a prodavani su i Romima u inostranstvu u cilju eksploatacije u kriminalnim grupama koje se bave prosjačenjem i krađama.

Trgovci ljudima su uglavnom deo malih kriminalnih grupa sa međunarodnim vezama. U većini slučajeva, prijatelji ili članovi porodice uspostavili su kontakt između trgovaca ljudima i žrtava.

Trgovci ljudima su žrtve vrbovali putem oglasa u kojima se tražila pratnja i navodile se bračne i poslovne ponude. Žene su povremeno svesno odlazile da rade kao prostitutke da bi tek kasnije postale žrtve trgovine ljudima. Vlasti su prijavile da su internet i SMS poruke postali sve češće metode vrbovanja žrtava.

Vlasti su nastavile da finansiraju programe za borbu protiv trgovine ljudima. Početkom godine na koju se izveštaj odnosi, novi zakon je uveo obaveznu, dodatnu poštansku marku kako bi se stvorio prihod za sprovodjenje aktivnosti u borbi protiv trgovine ljudima. Agencija za koordinaciju zaštite žrtava isplatila prihod od poštanskih maraka nevladinim organizacijama koje su pružale direktnu pomoć žrtvama.

Krivični zakon razlikuje trgovinu ljudima i krijumčarenje. Za trgovinu ljudima zaprećena je kazna od dve do deset godina zatvora; za trgovinu maloletnicima, kazna od najmanje tri godine zatvora; ukoliko se trgovina ljudima završi smrtnim ishodom, kazna je najmanje deset godina zatvora; ukoliko dođe do teških telesnih povreda, kazna je od tri do petnaest godina; u slučajevima višestruke trgovine ljudima ili ukoliko ju je počinila organizovana grupa, kazna je najmanje pet godina zatvora.

Tokom godine vlasti su podnele preko trideset krivičnih prijava zbog trgovine ljudima. Predstavnici Vlade procenili su da je broj neidentifikovanih slučajeva porastao. Grupe za borbu protiv trgovine ljudima radile su sa žrtvama, uključujući 55 žrtavakoje su identifikove tokom godine na koju se izveštaj odnosi. Policija je prvobitno uputila 40 žrtava na identifikaciju, dok su nevladine organizacije i ostale grupe uputile preostalih 15.

Vlasti su u borbi protiv trgovine ljudima sarađivale sa susednim zemljama, uključujući Bosnu i Hercegovinu, Hrvatsku, Mađarsku, Sloveniju, Bugarsku, Rumuniju, Grčku i Ukrajinu. Međutim, zakon zabranjuje ekstradiciju građana, uključujući i osobe sa dvojnim državljanstvom (izuzev u slučaju Haskog tribunala za ratne zločine) i vlasti nisu isporučile građane optužene za trgovinu ljudima u drugim zemljama.

U maju je počelo suđenje Senadu Palamaru, bivšem javnom tužiocu u Novom Pazaru,i još dvanaestorici optuženika zbog vođenja lanca aktivnosti u trgovini ljudima i prostitucijom. Palamar navodno nije sproveo istragu , niti je prijavio žrtve trgovine ljudima, prisiljene na prostituciju u noćnom klubu u Novom Pazaru, kao i da ih je navodno seksualno zlostavljao. Dvanaest optuženika je osuđeno na kazne zatvora od jedne do osam godina, ali su Palamar i dvojica policajaca pušteni posle vremena koje su proveli u zatvoru do kraja suđenja.

Dana 25. oktobra, Ministarstvo unutrašnjih poslova objavilo je da je uhapšen Nebojša Vojnić, policajac iz Subotice, optužen da je omogućio prodaju osamnaest građana iz Albanije i Makedonije u Mađarsku. Policija je optužila Vojnića da je primio 3.600 evra (5.100 dolara) za transport ilegalnih imigranata od Subotice do mađarske granice. Policija je takođe uhapsila Redžepa Aliaja, navodnog organizatora kriminalne grupe za trgovinu ljudima, i Dejana Tikvickog, optuženog za smeštaj imigranata u Subotici.

Dana 6. novembra, policija je u Novom Pazaru uhapsila tridesettrogodišnjeg Elvira Jašarevića pod optužbom da su on, Edvin Jašarević, Mithat Bisevec i Veljko Stanković vodili kriminalnu grupu za trgovinu ljudima i prostituciju od 2006. do kraja juna. O tome do kraja godine na koju se izveštaj odnosi nije bilo više podataka.

Dana 19. novembra, vlada je imenovala službenika Ministarstva unutrašnjih poslova Mitra Đuraškovića za novog koordinatora Nacionalnog tima za borbu protiv trgovine ljudima, koji je došao na to mesto pošto se prethodni koordinator penzionisao decembra 2007. Državni tim za borbu protiv trgovine ljudima objedinjava vladine agencije, kao i nevladine i međunarodne organizacije, i predvodi državne napore u borbi protiv trgovine ljudima. Policijske snage za borbu protiv organizovanog kriminala imaju specijalizovanu jedinicu koja se isključivo time bavi, a snage pogranične policije imaju kancelariju koja se bavi isključivo borbom protiv trgovine ljudima i protiv krijumčarenja stranaca. Predstavnici vlasti pomagali su u međunarodnim istragama i učestvovali u operacijama protiv trgovine ljudima na regionalnim nivou.

Vlada je obezbedila privremene boravišne vize žrtvama bez obzira na to da li su pristali da svedoče protiv svojih trgovaca, obezbedila zaštitu žrtava i svedoka, i nije krivično gonila žrtve.

Vladina agencija zadužena za koordinaciju zaštite žrtava radila je na pravilnoj identifikaciji žrtava i njihovom upućivanju službama za pomoć. Svaka policijska stanica ima centralno mesto za trgovinu ljudima kako bi se omogućila brza reakcija i pomoć potencijalnim žrtvama. Posebna prihvatilišta za domaće i strane žrtve trgovine ljudima radila su tokom godine. Tokom godine na koju se izveštaj odnosi, trideset pet žrtava smešteno je u dva prihvatilišta i Centar za decu bez roditeljskog staranja. Nevladina organizacija Astra i Ministarstvo unutrašnjih poslova obezbedili su dežurne telefonske linije za žrtve trgovine ljudima. Nevladine organizacije, državne agencije i dobrovoljci žrtvama su pružali pravnu, medicinsku, psihološku i drugu pomoć. Nevladina organizacija Atina vodila je program dugoročne reintegracije za žrtve.

Međunarodna organizacija za migracije (IOM) obezbeđivala je sredstva za repatrijaciju stranih žrtava. Tokom godine nevladina organizacija Atina takođe je imala ograničena sredstva za repatrijaciju.

IOM i Organizacija za bezbednost i saradnju Evrope (OEBS) finansirale su programe obuke za policiju i socijalne radnike.

Napori vlasti i nevladinih organizacija u podizanju svesti o borbi protiv trgovine ljudima uključivale su konferencije o trgovini ljudima i kampanje za podizanje svesti. Astra je pokrenula kampanju za podizanje svesti pod nazivom „Gole činjenice“, a Atina i IOM su učestvovali u televizijskoj kampanju za borbu protiv trgovine ljudima.

Osobe sa umanjenim sposobnostima
Ustav i zakon zabranjuju diskriminaciju osoba sa umanjenim sposobnostima prilikom zapošljavanja, obrazovanja, u pogledu dostupnosti zdravstvene zaštite ili pri pružanju drugih državnih usluga, i vlada je generalno primenjivala ovaj zakon. Međutim, problem je predstavljao nedostatak fizičkog pristupa starim državnim zgradama i javnom prevozu. Zakon predviđa omogućen fizički pristup u nove javne zgrade za osobe sa umanjenim sposobnostima, i vlada je ovu odredbu u praksi uglavnom primenila.

Centar za samostalan život (CIL), nevladina organizacija za prava osoba sa umanjenim sposobnostima, izvestila je da većina osoba sa umanjenim sposobnostima živi izolovano od zajednice i da objekti za njihovo obrazovanje i negu ne postoje ili su neadekvatni.

Nezaposlenost je i dalje ozbiljan problem osoba sa umanjenim sposobnostima. Prema državnim procenama koje je u novembru iznela Nacionalna služba za zapošljavanje, zaposleno je svega 21.000 od 700.000 osoba sa umanjenim sposobnostima. Nedostatak adekvatnog radnog prostora, uz generalno visoku stopu nezaposlenosti, otežava osobama sa umanjenim sposobnostima da dođu do radnog mesta. Iako nije bilo izveštaja o otvorenoj diskriminaciji osoba sa umanjenim mentalnim ili fizičkim sposobnostima, CIL je izvestio da je teško odrediti je li bilo diskriminacije pri zapošljavanju pošto poslodavci obično navode druge razloge zbog kojih ne zapošljavaju osobe sa umanjenim sposobnostima. Studija koju su 2006. objavili Centar za razvoj angažmana i Centar za alternativne studije pokazuje da je 87 procenata osoba sa umanjenim sposobnostima nezaposleno. Studija takođe pokazuje da je veći procenat žena sa umanjenim sposobnostima zavistan od javne pomoći u poređenju sa muškarcima sa umanjenim sposobnostima. U decembru je ministar za rad i socijalnu politiku izvestio da sedamdeset procenata ljudi sa umanjenim sposobnostima živi u siromaštvu, dok pedeset procenata preživljava oslanjajući se na razne oblike državne pomoći.

U izveštaju objavljenom februara 2007, HCS navodi da su životni uslovi u psihijatrijskim bolnicama u zemlji često neadekvatni a da osoblje nije obučeno za rad sa ovakvim slučajevima. Većina institucija su veliki objekti, izolovani od zajednice. Mnogi pacijenti ostaju u institucijama po deset ili dvadeset godina jer drugih mogućnosti nema. Prava psihijatrijskih pacijenata nisu zaštićena zakonom i propisima. HCS je izvestio da su neki pacijenti bili protiv svoje volje zatvoreni u zaključana odeljenja duže nego što je to medicinski opravdano i da može doći do zloupotreba tretmana kao što je dugotrajna fizička imobilizacija.

U novembru 2007. Međunarodna organizacija za prava osoba sa umanjenim mentalnim sposobnostima (MDRI) objavila je izveštaj o državnim objektima za osobe sa umanjenim mentalnim sposobnostima. Izveštaj pod nazivom „Mučenje a ne lečenje“, izneo je kritike na račun objekata zbog neadekvatne higijene i tretmana pacijenata. Izveštaj takođe navodi nedostatak obuke za osoblje i pomanjkanje nadzora nad njihovim aktivnostima, što za posledicu ima zlostavljanje pacijenata. MDRI je naveo primere pacijenata koji su neprestano privezani za krevet. Ministarstvo za socijalna pitanja primetilo je da, mada je izveštaj delimično tačan kad su u pitanju opisi najgorih ustanova, uslovi nisu toliko ekstremni u svim objektima.

Nacionalne/Rasne/Etničke manjine

Dana 29. aprila, u izveštaju Evropske komisije za borbu protiv rasizma i netolerancije (ECRI) navedeno je da u zemlji postoji neprijateljsko raspoloženje prema nacionalnim i etničkim manjinama koje čine 25 do 30 procenata populacije i uključuju etničke Mađare, Bošnjake, Rome, Slovake, Rumune, Vlahe, Bugare, Hrvate i druge.

Romi, koji čine 1,4 procenta populacije, i dalje su najugroženija manjinska zajednica. Romi su bili meta verbalnog i fizičkog uznemiravanja, koje su vršili obični građani, policijskog nasilja i društvene diskriminacije.

Dana 4. avgusta, policija je u Kuršumliji navodno pretukla Ivicu i Tonija Jovanovića, dvojicu Roma optuženih za krađu vodomera, kako bi iznudila priznanje. Policija je Jovanoviće oslobodila nakon što su uhapšena druga lica osumnjičena za krađu.

Dana 29. oktobra, policija je uhapsila Darku M. iz Požege i Miloša M. i Vladana M. iz Lajkovac po krivičnoj prijavi koja je usledila nakon pokušaja da spale tursku zastavu na glavnom trgu u Čačku. Policija je podnela krivičnu prijavu protiv ova tri lica za raspirivanje nacionalne, rasne i verske mržnje i netolerancije prema muslimanima.

U maju je Okružni sud u Požarevcu potvrdio odluku nižeg suda u Velikom Gradištu da se plati odšteta romskom maloletniku koji je bio žrtva seksualnog uznemiravanja.

Nije bilo novih podataka o sledećim slučajevima iz 2007. godine: slučaj ispisivanja svastika i antiromskih grafita sprejom na trideset romskih kuća u januaru u selu Međa u Opštini Leskovac; napad grupe Srba u februaru na predsednika i nekoliko članova Demokratskog udruženja Roma u Beogradu; i niz napada u avgustu na Rome u Beogradu, uključujući uništavanje kuća, fizičke napade i grafite koji odražavaju govor mržnje.

Mnogi Romi i dalje žive nezakonito u bespravnim naseljima bez osnovnih usluga kao što su školstvo, medicinska nega, voda i kanalizacija. Neka naselja se nalaze na vrednim industrijskim ili komercijalnim lokacijama koje privatni vlasnici žele da ponovo preuzmu; neka su na lokacijama državnih preduzeća koja treba da budu privatizovana. Tokom godine na koju se izveštaj odnosi beogradske vlasti su nastavljale da odlažu uništavanje naselja na privatizovanom zemljištu dok ne budu u stanju da pronađu drugačiji smeštaj. Nekoliko pokušaja da se Romi presele nisu uspeli jer su stanovnici naselja u koje je trebalo da budu preseljeni protestovali.

Srbija je u junu preuzela predsedavanje Dekadom uključenja Roma u kojoj učestvuje jedanaest zemalja. Vlada je za prioritete odredila poboljšanje stambenih uslova i ukidanje diskriminacije u obrazovanje. Početkom septembra Osman Balić, koordinator Lige za dekadu Roma, primetio je da su državne institucije nastavile da diskriminišu Rome i apelovao na predsednika države i predsednicu parlamenta da se situacija poboljša.

Uz podršku Razvojnog programa Ujedinjenih nacija (UNDP), ministarstvo za ljudska i manjinska prava u oktobru i novembru održalo je javne rasprave u Kragujevcu, Nišu, Novom Sadu i Beogradu o državnoj strategiji za unapređenje položaja Roma. U oktobru je ministar za ljudska i manjinska prava Svetozar Čiplić najavio početak projekta koji će omogućiti Romima da rođenje dece i ostale podatke besplatno upišu u matične knjige. Iz državnog budžeta usvojenog 29. decembra izdvojeno je milijardu i dvesta miliona dinara (oko 218.000.000 dolara) za poboljšanje položaja romske manjine, što je desetostruko više od iznosa koji su ranije izdvajani. Zamenik predsednika vlade je izjavio da će prioritet biti dat rešavanju stambenih problema i programima za borbu protiv disrkiminacije u sistemu obrazovanja.

Iako ne u velikoj meri, ipak je bilo slučajeva vandalskog ponašanja i fizičkih napada na manjine u Vojvodini, uključujući etničke Mađare.

Nakon što je nezavisnost Kosova proglašena u februaru, grupa u Somboru je delila besplatan hleb građanima ispred pekara u vlasništvu Albanaca i Goranaca kako bi građane navela da ne kupuju u njihovim radnjama. Razbijeni su prozori na nekoliko pekara. Okružni tužilac je podneo zahtev za pokretanje istrage o aktu raspirivanja rasne, verske i nacionalne mržnje, ali novih podataka nakon toga nije bilo.

YUCOM je u maju izvestio da su nepoznata lica sprejom ispisala grafit na muslimanskoj kući na Paliću koji poziva na etnički motivisano nasilje i proterivanje nesrba. Zvaničnici lokalne policije naredili su vlasniku kuće da ukloni grafit a lokalnim službenicima zabranili da ga fotografišu.

U septembru se niz video snimaka pojavio na veb-stranici YouTube koji pozivaju na atentat na Nenada Čanka, lidera Lige vojvođanskih socijaldemokrata (LSV). Čanak je pozvao policiju da istraži pretnje i uhapsi autora, ali do kraja godine nije pokrenuta policijska istraga.

Dana 27. oktobra, prolaznici su otkrili grafite, uključujući kukasti krsti brojeve 18 i 88 (šifre koje predstavljaju inicijale Adolfa Hitlera i pozdrav "Hajl Hitler"), u trenutku kada se na novosadskom keju obeležavala godišnjica hapšenja januara 1942. u kojem su mađarski nacisti pobili i bacili u reku preko 1.300 Jevreja, Roma i etničkih Srba. Predstavnici nevladinih organizacija i političkih stranaka, uključujući DS, G17 Plus i LSV osudili su grafite i zahtevali istragu i hapšenje počinilaca. Liberalnodemokratska stranka je takođe zahtevala zabranu neonacističkih i antisemitskih organizacija.

Zakon dozvoljava zvaničnu upotrebu svakog jezika i pisma nacinalnih manjina koje predstavljaju petnaest procenata populacije u datom području. U avgustu su opštinske vlasti u Priboju odbacile predloge lokalnih opozicionih stranaka da su u zvaničnu upotrebu uvedu bošnjački jezik i latinica, iako Bošnjaci prema popisu iz 2002. čine 23% populacije. Mnogi lingvisti smatraju bošnjački i srpski dijalektima istog jezika, a u zemlji je upotreba latinica široko rasprostranjena.

Lideri etničkih Albanaca u južnim opštinama Preševo, Bujanovac i Medveđa i dalje se žale na malu zastupljenost etničkih Albanaca u državnim institucijama na lokalnom nivou. Koalicija etničkih Albanaca učestvovala je na majskim parlamentarnim izborima što je dovelo do jednog albanskog poslanika u parlamentu. Ostale albanske političke stranke su odlučile da ne podrže koaliciju i nisu učestvovale na izborima.

Dana 29. avgusta, Vlada je naimenovala ministra za državnu upravu i lokalnu samoupravu Milana Markovića za šefa Koordinacionog tela za Južnu Srbiju koje koordiniše politiku i pomoć regionu. Vođe etničkih Albanaca pozdravile su ovo naimenovanje, ali su posle odluke Vlade da se diplome koje su kosovski univerziteti izdali nakon 1999. godine, lokalne albanske političke vođe bojkotovale rad Koordinacionog tela. Dana 30. oktobra, Vlada je odluku poništila, ali je saradnja između Albanaca na jugu Srbije i Koordinacionog tela i dalje bila problem krajem godine na koju se izveštaj odnosi.

Vlasti su preduzimale izvesne korake u borbi protiv nasilja i diskriminacije usmerenih prema manjinama. Otvorena je dežurna telefonska linija za nacionalne manjine i sve ostale sa problemima u vezi sa ljudskim pravima.

Kao alternativu časovima veronauke iz „tradicionalnih“ religija, vlasti su učenicima dali mogućnst da pohađaju časove građanskog vaspitanja što uključuje informacije o kulturama manjina i multietničkoj toleranciji.

Za vreme protesta koji je 11. oktobra organizovala Antifašistička kampanja, policija je uhapsila više od trideset pristalica neonacističke organizacije koji su došli na kontramiting. Ministarstvo unutrašnjih poslova ni jednoj ni drugoj grupi nije izdalo odobrenje za okupljanje. Dana 13. oktobra, beogradska policija je podnela brojne prijave protiv pristalica neonacističke organizacije, uključujući krivične prijave za napad u kojem su demonstranti bacali kamenje i druge predmete na policiju.

Dana 21. oktobra, Okružni sud u Čačku osudio je Darka Obrenovića, Milana Milosavljevića, Nikolu Cvetkovića i Mladena Ikonića na zatvorske kazne u trajanju od deset do osamnaest meseci zbog napada izvršenog 7. marta na fudbalera iz Gane Solomona Opokua. Dragan Dragović kažnjen je sa šest meseci zatvora zbog pretnji svedoku. Nakon fudbalske utakmice u Čačku, optuženi su najpre Opokua vređali na rasnoj osnovi a zatim ga napali i pretukli.

Dana 14. novembra, Okružni sud u Čačku osudio je Dragana Dragovića, Slobodana Gostiljca i Jovicu Ristića na po šest meseci zatvora a još dvadeset tri navijača fudbalskog tima Borac uslovno je osudio na četiri meseca zatvora zbog podsticanja nacionalne, rasne i verske mržnje i netolerancije. Kazne su dosuđene nakon što su u incidentu 2006. navijači u belim kapuljačama, kakve su nosili pripadnici Kju kluks klana, dovikivali uvrede na rasnoj osnovi Majklu Temvanjiri, igraču Borca iz Zimbabvea.

Ostale društvene zloupotrebe i diskriminacija

Nasilje i diskriminacija homoseksualaca bila je problem. Obimno ispitivanje društvenih pogleda na homoseksualnost i stavove prema lezbijkama, biseksualcima, gej i transgender osobama, sprovedeno u februaru i martu, pokazalo je da preovladava mišljenje da je homoseksualnost bolest i da predstavlja pretnju društvu. Na nekim neonacističkim veb-stranicama i Facebook-u u Srbiji nalaze se forumi i grupe protiv lezbijki, biseksualaca, gej i transgender osoba.

Za vreme održavanja takmičenja za pesmu Evrovizije u maju, desničarska omladinska grupa Obraz organizovala je odrede koji su patrolirali Beogradom i protestovali protiv „ulične konferencije lezbijskih i gej grupa“. Grupa je navela da neće tolerisati nikakvo javno promovisanje „zla“, ali nije bilo izveštaja o incidentima.

Dana 19. septembra, grupa od dvadesetak mladića sa hirurškim maskama i kapuljačama napala je učesnike festivala za homoseksualna prava u Beogradu. Nekoliko učesnika pretrpelo je lakše povrede, dok je jednom američkom građaninu slomljena ruka i doživeo je potres mozga. Prema novinskim izveštajima, policija je brzo reagovala i uhapsila dva napadača protiv kojih su podnete krivične prijave. Do kraja godine na koju se izveštaj odnosi nije bilo novih podataka o ovom slučaju.

Iako zakon o radiodifuziji zabranjuje diskriminaciju na osnovu seksualne orijentacije, neki mediji su prenosili sadržaje uvredljive za homoseksualce. U prikazu objavljenom u maju u dnevnom listu Politika napadano je prisustvo lezbijki, biseksualca, gej i transgender osoba na takmičenju za pesmu Evrovizije; jedan broj organizacija za ljudska prava i prava homoseksualaca kritikovao je prikaz kao govor mržnje. Dana 2. juna, beogradski tabloid Kurir objavio je intervju, pod nazivom „Dinamitom na pedere“, sa Predragom Radetićem, koji je 21. maja uhapšen kad je pokušao da, opasan eksplozivom, uđe na zabavu priređenu za goste i učesnike Evrosonga.

Dana 11. decembra, predstavnici nevladine organizacije Kvirija objavili su saopštenje pozivajući vlasti da reaguju na antigej plakate postavljene širom Beograda 10. decembra. Plakati, koje je osmislila desničarska organizacija Naši, prostačkim i uvredljivim jezikom kritikuju grant koji je Ministarstvo kulture dalo Kviriji za pokretanje veb-stranice. Saopštenje nevladine organizacije takođe poziva da se Naši zabrane kao organizacija koja podstiče mržnju i netoleranciju.

Dana 23. decembra, nevladina organizacija Gej strejt alijansa (GSA) izdala je saopštenje u kojem je izrazila zadovoljstvo povodom prve sudske odluke da se izrekne kazna zbog pretnje članovima gej zajednice. Beogradski prekršajni sudija Snežana Aleksić odredila je da B.P. iz Rušnja plati 10.000 dinara (oko 180 dolara) zbog slanja brojnih pretećih SMS poruka aktivisti Gej strejt alijanse L.P. u aprilu. GSA je, međutim, kritikovala policijsko odeljenje beogradske opštine Palilula koje nije bilo voljno da prihvati prijavu lica L.P. i takođe je istakla da policija u beogradskoj opštini Novi Beograd tek treba da istraži pretnje protiv čelnika GSA Borisa Milićevića koje je grupa prijavila u oktobru.

Nevladine organizacije su izvestile o diskriminaciji osoba zaraženih HIV virusom odnosno obolelim od side, uključujući i to gube posao i da ih susedi uznemiraju. Nevladine organizacije i neki zdravstveni radnici takođe su izvestili da pojedini zdravstveni radnici diskriminišu ovakva lica. Nevladina organizacija Sunce je 2007. saopštila da je strah od diskriminacije sprečio mnoge osobe da se testiraju i da je, usled toga, stvarni broj HIV-pozitivnih lica u zemlji deset puta veći od prijavljenih 2.088 slučajeva. Istraživanje Ministarstva zdravlja o grupama koje su u opasnosti da se zaraze HIV virusom pokazalo je da postoji potreba da se usvoje propisi koji bi regulisali lečenje osoba zaraženih HIV virusom i obolelih od side.

Odeljak 6 Prava radnika
a. Pravo na udruživanje

Zakon i ustav propisuju da svi radnici, izuzev vojnog i policijskog osoblja, imaju pravo da se učlane ili osnivaju sindikate po svom izboru, što je uslovljeno restrikcijama u koje spada odobrenje Ministarstva za rad i izjava poslodavca da je vođa sindikata u stalnom radnom odnosu, a što se navodno svodi na to da je neophodna i dozvola poslodavca. Državni savez sindikata samostalnih delatnosti Srbije, savez sindikata oformljen u socijalističkom periodu i koji je imao podršku režima Slobodana Miloševića, brojniji je od nezavisnih radničkih sindikata u javnom sektoru. Međutim, nezavisni sindikati su uspeli da se organizuju i u ime svojih članova obraćaju upravi u državnim preduzećima. U državnom sektoru, 55 do 60 procenata radnika učlanjeno je u sindikate. U privatnom sektoru, 13 do 15 procenata članovi su sindikata, dok je novoprivatizovanim preduzećima 35 procenata radnika učlanjeno u sindikate.

Zakon i ustav dozvoljavaju da sindikati neometano obavljaju svoje aktivnosti, a vlada je to pravo štitila u praksi.

Zakon i ustav predviđaju pravo na štrajk izuzev za osobe koje obezbeđuju neophodne usluge kao što su javne usluge, radio i televizijsko emitovanje, proizvodnja hrane, zdravstvo, obrazovanje, socijalne službe, vojne i obaveštajne službe, rad u hemijskoj, čeličnoj i metalnoj industriji i poštanske usluge. Zaposleni u tim oblastima čine preko pedeset procenata svih zaposlenih i štrajk moraju najaviti najmanje deset dana unapred i obezbediti „minimalni proces rada“. Radnici su koristili pravo na štrajk. Dana 17. decembra, na primer, nakon dva kratka prekida rada, preko trista radnika hemijske fabrike Nevena u Leskovcu započeli su generalni štrajk zahtevajući isplatu zaostalih zarada.

Tri javna preduzeća na jugu Srbije prodala su radnička odmarališta i prihod razdelila samo članovima državnog saveza sindikata.

b. Pravo na organizovanje i kolektivno pregovaranje
Zakon štiti pravo na organizovanje i kolektivno pregovaranje, i to pravo se slobodno ostvarivalo u praksi. Zakon propisuje da svako preduzeće sa više od deset zaposlenih mora imati sporazum o kolektivnom pregovaranju. Međutim, da bi se sa poslodavcem pregovaralo, u sindikat mora biti učlanjeno petnaest procenata zaposlenih. Da bi se pregovaralo sa vladom, u sindikat mora biti učlanjeno deset procenata svih zaposlenih. Sporazumom o kolektivnom pregovaranju obuhvaćeno je otprilike četrdeset procenata zaposlenih radnika.

U aprilu, gotovo tri godine nakon isteka prethodnog sporazuma, vlada je zaključila novi opšti sporazum o kolektivnom pregovaranju sa državnim savezom sindikata samostalnih delatnosti Srbije i nezavisnim sindikatom Nezavisnost. U sporazumu se navode opšta prava radnika kao što su godišnji odmor i bolovanje, kao i beneficije zaposlenih. Sporazum je proširio delokrug kolektivnog pregovaranja obuhvatajući sve zaposlene i poslodavce u zemlji bez obzira na članstvo u sindikatima odnosno udruženjima poslodavaca. Sindikati i preduzeća su generalno bili zadovoljni novim sporazumom i proširenim delokrugom. Međutim, početak globalne finansijske krize odložio je stupanje sporazuma na snagu.

Zakon ne zabranjuje diskriminaciju sindikata. Prema podacima sindikata Nezavisnost, tokom godine na koju se izveštaj odnosi bilo je slučajeva diskriminacije sindikata i kršenja radničkih prava. Prema podacima nevladinih organizacija Felicitas i Centar za demokratiju, najčešća kršenja radničkih prava predstavljaju rad bez ugovora o zapošljavanju; neisplaćivanje zarade, prekovremenog rada i doprinosa; poslodavci ne isplaćuju naknadu za porodiljsko bolovanje; diskriminacija na osnovu pola i starosti; diskriminacija osoba sa umanjenim sposobnostima; nebezbedni uslovi za rad, i uznemiravanje. Radnici otpušteni zbog sindikalne aktivnosti imali su zakonsko pravo da se vrate na posao. Prema podacima sindikata Nezavisnost, tokom godine na koju se izveštaj odnosi nije bilo slučajeva da su radnici otpuštani zbog sindikalne aktivnosti.

Ne postoje posebni zakoni ili izuzeća od redovnih zakona u radu u tri izvozne proizvodne zone stvorene 2007.

c. Zabrana prinudnog ili obaveznog rada
Zakonom i ustavom je zabranjen prinudni i obavezni rad, uključujući i rad dece; međutim, žene i deca su bili žrtve trgovine ljudima u cilju komercijalne seksualne eksploatacije, rada i prosjačenja.

d. Zabrana rada dece i donja starosna granica pri zapošljavanju

Vlada efikasno primenjuje zakone koji decu štite od eksploatacije pri radu; međutim, bilo je izveštaja da su deca bila žrtve trgovine ljudima u cilju komercijalne seksualne eksploatacije, rada i prosjačenja. U seoskim i poljoprivrednim zajednicama uobičajeno je da mlađa deca pomažu svojim porodicama u poslu. Deca, naročito romska, takođe obavljaju razne neprijavljene sitne poslove, obično peru prozore na automobilima ili prodaju manje stvari kao što su novine. Romsku decu često sopstvene porodice prisiljavaju na fizički rad, teraju na prosjačenje, ili ih prodaju u inostranstvo gde se organizovano bave prosjačenjem ili krađom.

Donja starosna granica pri zapošljavanju jeste petnaest godina, a za radnike mlađe od osamnaest godina potrebna je pismena dozvola roditelja ili staratelja. Zakon o radu propisuje veoma određene uslove za rad mladih radnika i ograničava radnu nedelju na 35 radnih sati. Kazne uključuju novčane globe do 780.000 dinara (oko 14.100 dolara).

Inspekcija rada pri Ministarstvu za rad proveravala je tokom inspekcije da li postoji rad dece; međutim, Ministarstvo je izvestilo da tokom godine nije naišlo na kršenje zakona u ovom pogledu. Prema podacima nevladinih organizacija Felicitas i Centar za demokratiju, nije bilo slučajeva rada dece u fabrikama. Ministarstvo je takođe uvrstilo prevenciju zapošljavanja dece u svoje redovne programe za zaštitu dece i porodice.

e. Prihvatljivi uslovi rada
U periodu juli-decembar u Srbiji je minimalnu mesečnu zaradu odredio Socijalno-ekonomski savet na 13.572 dinara (oko 250 dolara). Minimalna zarada nije bila dovoljna za pristojan životni standard radnika i njegove porodice. U preduzećima gde postoje sindikati, minimalna zarada je uglavnom efikasno primenjena zbog sindikalnog nadzora. Ovo nije bio slučaj u manjim privatnim preduzećima, gde poslodavci ne žele ili ne mogu da plate minimalne zarade i obavezne doprinose. U ovakvim preduzećima obično rade neprijavljeni radnici. Većina radnika ne prijavljuje kršenje zakona o radu jer se plaše da će izgubiti posao. Minimalna zarada ustanovljena je transparentno i trojno. Inspekcija rada je odgovorna za primenu minimalne zarade.

U decembru je prosečna plata iznosila oko 38.626. dinara (oko 569 dolara), ili 1.288 dinara (18.97 dolara) na dan ili 161 dinar (2.37 dolara) na sat. Prosečna plata nije bila dovoljna za udoban život radnika i njegove porodice, ali je bila dovoljna za prosečne mesečne troškove. Za razliku od prethodnih godina, zaostale plate nisu prijavljene kao znatan i rasprostranjen problem.

Standardna radna nedelja od četrdeset časova generalno se poštovala u državnim preduzećima ali ne i u privatnim firmama. Prema zakonu zaposleni ne može da radi prekovremeno duže od četiri sata dnevno ili više od 240 sati tokom jedne kalendarske godine. Za vreme osmočasovnog radnog dana, propisana je pauza od trideset minuta. Tokom radne nedelje između dve smene mora proći najmanje dvanaest časova, a tokom vikenda – najmanje dvadeset četiri.

Kolektivnim sporazumima regulisano je plaćanje prekovremenog rada. Međutim, zakon o radu propisuje da nadoknada za prekovremeni rad treba da bude u vrednosti najmanje 26% osnovne plate, kako je definisano relevantnim kolektivnim sporazumom. Sindikati u okviru preduzeća su primarni posrednici u primeni plaćanja prekovremenog rada; međutim, Inspekcija rada takođe snosi odgovornost u ovom pogledu. Inspektorat je imao mešovite rezultate u pogledu primene propisa o radu usled raznih faktora, uključujući i politiku i korupciju.

Svako preduzeće je obavezno da oformi odeljenje za sigurnost i bezbednost koje treba da primenjuje sigurnosne i bezbednosne propise; međutim, u praksi ova odeljenja su često usredsređena na elementarne aspekte sigurnosti, kao što je kupovina sapuna i deterdženata, a ne na nabavku sigurnosne opreme za radnike. Radnici nisu imali pravo da se sklone u situacijama kada su im zdravlje ili sigurnost bili ugroženi a da pri tom ne budu u opasnosti da izgube posao.

Dana 5. septembra, Okružni sud u Jagodini doneo je prvu presudu u Srbiji zbog uznemiravanja na radnom mestu iako ne postoji poseban zakon koji zabranjuje stvaranje neprijateljskog poslovnog okruženja. Sud je osudio Zorana Milovanovića, urednika nedeljnika Novi put, na četiri meseca zatvora i dve godine uslovne kazne zbog uznemiravanja Ivane Delić-Janković, novinarke lista Novi put.

back to top ^